Ενα χρωματιστό παράθυρο

Ωρες-ώρες συμβαίνει στη ζωή να λες "Δεν μπορεί να συμβαίνουν όλα αυτά σε μένα, αδύνατον".  Κι όμως στο περίπλοκο ταξίδι της ζωής, γίνονται πράγματα απίστευτα και πέφτουν πάνω σου σαν κεραυνός, σαν καταιγίδα, και ο κρότος τους σε τρομάζει γιατί είναι συνταρακτικός.  Αυτό συμβαίνει και στην ηρωίδα του Σπύρου Πετρουλάκη, τη Νεφέλη, που μωρό ακόμα αποχωρίστηκε απο την οικογένειά της, η οποία την αναζητά για χρόνια....

Η ιστορία ξεκινάει στη Λευκάδα όπου μια τραγική μάνα νοιώθει τον κόσμο να χάνεται κάτω απο τα πόδια της τη στιγμή που εξαφανίζεται μπροστά απο τα μάτια της, η μικρότερη κόρη της.  Ικετεύει τους γύρω της να τη βοηθήσουν, αναζητά το παιδί της, αλλά μάταια.  Το παιδί χάθηκε.

Βρίσκεται πλέον στα χέρια ενός απλού ανθρώπου, ενός ψαρά απο το Νυδρί της Λευκάδας που, μέσα στην επιθυμία του για ένα παιδί, εύκολα πείσθηκε απο την αγαπημένη του   -αλλά πανούργα γυναίκα- να διαπράξει το έγκλημα.  Να κλέψει το κοριτσάκι.

Μπορεί κοντά τους η Νεφέλη να γνώρισε την αγάπη, το χάδι, το χαμόγελο, αλλά γνώρισε και τον εγκλεισμό και την εσωστρέφεια, αφού την είχαν πάντοτε μέσα στο φόβο οτι κάτι θα συμβεί, άρα ζούσε χωρίς φιλενάδες, χωρίς άλλα παιδιά, χωρίς γειτονόπουλα, με μοναδική πολυτέλεια και διέξοδο το σχολείο αλλά και τα πινέλα της, μιας και  το κορίτσι, έχει πολύ μεγάλη έφεση στη ζωγραφική.

Η τέχνη των χρωμάτων θα την "σώσει" πολλές φορές απο τη τραγική ζωή που ζει, απο τη στιγμή που έρχεται στον κόσμο ο αδελφός της.  Απο εκεί και πέρα όλα άλλαξαν.  Βλέπει πλέον τη ζωή διαφορετικά, για τη Νεφέλη αποκτούν αξία πράγματα που γι άλλους μπορεί να μην έχουν καμμία και ξαφνικά ένας άγγελος, η Αντιγόνη, η δασκάλα των καλλιτεχνικών που την έχει "προσέξει" γίνεται αιτία να στραφούν κι άλλων ανθρώπων τα βλέμματα στο κορίτσι αυτό...

Τα πινέλα και οι καμβάδες τελικά βοηθούν τη Νεφέλη να δραπετεύσει απο την μονόχρωμη ζωή της.  Γίνονται η αιτία να βγει απο το καβούκι της όταν η στιγμή ωριμάζει.  Η γυναίκα που έχει γνωρίσει ως μάνα έχει μετατραπεί σε ύαινα και ο άνδρας μόνο ως πατέρας δεν φέρεται τελικά, όταν ένα βράδι το αλκοόλ του έχει θολώσει το μυαλό.

Δυο άλλες οικογένενειες μπαίνουν στη ζωή της για να της δείξουν το δρόμο της αγάπης και της ανθρωπιάς.  Καθώς το κορίτσι μεγαλώνει και γίνεται γυναίκα, έρχεται ο έρωτας, οι φίλες, μα και η αρρώστια και η λύτρωση...

Το παιχνίδι της ζωής μερικές φορές στοχεύει σε ανυποψίαστα, αγνά, άδολα πρόσωπα. Τα παγιδεύει, τα παιδεύει κι ύστερα ξαφνικά μπορεί και να τους στείλει απλόχερα και με γενναιοδωρία,  οτι τους λείπει και κάτι παραπάνω απο αυτό...   Αυτό ακριβώς περιγράφει ο Σπύρος Πετρουλάκης στη δυνατή αυτή ανθρώπινη σπαρακτική ιστορία που κυκλοφορεί απο τις εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ.

Καλή Αντάμωση λοιπόν!

Δεν είναι καθόλου τυχαίο που του απένειμαν το Prix Goncourt.  Το βιβλίο "Καλή Αντάμωση εκεί Ψηλά" συγκίνησε τους Γάλλους και όχι μόνον αυτούς.  Όλες οι χώρες της Ευρώπης που είχαν εμπλοκή σε εκείνο τον πόλεμο, έχουν ζήσει τέτοιες βαθειά ανθρώπινες συνταρακτικές ιστορίες, ιστορίες που ταλάνισαν τις οικογένειες των θυμάτων για πολλά χρόνια μετά το τέλος του πολέμου και άφησαν τα σημάδια από τα τραύματά τους και στις επόμενες γενιές.

Το βιβλίο αυτό του Pierre Lemaitre, που κυκλοφορεί στην Ελλάδα από τις εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ, κλείνει μέσα του όλο τον ανθρώπινο πόνο που προκαλεί η ιστορία στα θύματά της.   Αλλά δεν είναι ένα βιβλίο ιστορικό. Με πολλά στοιχειά πλοκής αστυνομικής την οποία ο συγγραφέας δείχνει να γνωρίζει καλά, οδηγεί τον αναγνώστη στα παρασκήνια του Πρώτου Παγκόσμιου πολέμου.  Στη σκιά των γεγονότων και στην καθημερινότητα των μικρών κι ασήμαντων, ή σημαντικών, πρωταγωνιστών της Ιστορίας.

Μια χώρα γιατρεύει τις πληγές της, μαζεύει κομμάτια από το πεδίο της μάχης και δοξάζει τα θύματα του πολέμου της.  Έχει μεγάλη ανάγκη να το κάνει αυτό, όμως ταυτόχρονα δημιουργεί χώρο για την γέννηση συνωμοσιών, ομάδων κατεργάρηδων και μικροαπατεώνων, καθώς και μιας μεγάλης απάτης. Κάθε οικογένεια έχει κάποιο θύμα και όλοι έχουν ανάγκη να κλάψουν, να θρηνήσουν, να δοξάσουν, να κρατήσουν μέσα τους αναμνήσεις και νοσταλγία για τους "ήρωες". 

Ποιοι είναι οι ήρωες" όμως; Αυτοί που επέζησαν και στήνουν τώρα μια μεγάλη απάτη, επειδή κανείς δεν μπορεί να τους εξασφαλίσει μια αξιοπρεπή ζωή;  Κάποιοι που  δημιούργησαν πιο πολλά θύματα για να φανούν πραγματικά ανδρείοι κατά την επιστροφή τους;

Η ιστορία του Lemaitre ξεκινάει με τη λήξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου όταν δυο στρατιώτες ο Αλμπέρ Μαγιάρ και ο Εντουάρ Περικούρ επιστρέφουν από τα χαρακώματα.  Με πολλά τραύματα στο σώμα και στην ψυχή, δυσκολεύονται να επιβιώσουν.   Χάρισαν τη νίκη στη χώρα τους και στον εαυτό τους έκαναν ένα μεγάλο δώρο, την επιβίωση! Μα τί μ' αυτό; 

Με νέα ταυτότητα πια, ζουν στη χώρα που υπηρέτησαν.   Ο ένας κρύβει το σκαμμένο από τα τραύματα πρόσωπό του πίσω από μάσκες.  Ο άλλος στηρίζει, προστατεύει και βοηθάει τον σύντροφό του όπως θα έκανε και στο πεδίο της μάχης.  Γίνεται στόχος ζωής γι αυτόν, να τον σώσει.  Γι αυτό και ενώ δεν διαθέτει τη στόφα του απατεώνα, μπαίνει σε όλα και σκέφτεται κάθε μικρή λεπτομέρεια ώστε να επιτύχει η περίτεχνη "επιχείρηση" που συνέλαβε ο παραμορφωμένος σύντροφός του, στις ατέλειωτες ώρες που βρίσκεται κλεισμένος μέσα σε τέσσερις τοίχους.     

Με την ιστορία που βιώνουν μεταπολεμικά, καθώς η χώρα και οι άνθρωποι παλεύουν να σταθούν στα πόδια τους,  ο αναγνώστης φτάνει να αναρωτηθεί, έκαναν καλά άραγε που "πέθαναν" στο πεδίο της μάχης, ή έκαναν καλύτερα που επέστρεψαν με άλλη ταυτότητα πιά στη χώρα που δοξάζει τα πεσόντα παιδιά της, μα ταυτόχρονα δίνει χώρο να ανδρωθούν τέρατα γραφειοκρατίας και απατεωνιάς....

Οι δυο φίλοι  ζουν αφημένοι στην πονεμένη μοίρα τους και για να σταθούν όρθιοι, μη έχοντας τίποτε να χάσουν καταστρώνουν ένα άνευ προηγουμένου θεαματικό σχέδιο απάτης.  Δεν κάνουν όμως απάτη μόνο αυτά τα περιθωριοποιημένα ανθρωπάκια της ιστορίας, μα και οι μεγάλοι και τρανοί, όπως ο "δοξασμένος" απο την πατρίδα Ανρί ντ' Ολνε Πραντέλ, που τυχαία υπήρξε και αξιωματικός τους στο πεδίο της μάχης...

Υπεύθυνος για το θάνατο πολλών ανδρών στο μέτωπο, ο Ανρί ντ' Ολνε Πραντέλ ετοιμάζεται να πλουτίσει στήνοντας μια απίστευτη επιχείρηση αισχροκέρδειας, πάνω στον πόνο των οικογενειών που θρηνούν θύματα στη Γαλλία.  Το ποιός είναι μεγαλύτερος απατεώνας θα το αποφασίσει ο κάθε αναγνώστης μόνος του.

Πράγματι, το θέμα αυτό ταλάνισε για χρόνια την ιστορία τόσο της Γαλλίας όσο και άλλων χωρών που είχαν εμπλοκή στον πόλεμο.  Ο Pierre Lemaitre το στήνει με μαεστρία. Μας μεταφέρει στη βαριά ατμόσφαιρα της εποχής όπου οι καιροσκόποι διαφεντεύουν τις ζωές των πονεμένων, όπου οι δειλοί παριστάνουν τους ήρωες, όπου ήρωες δεν υπάρχουν αλλά σίγουρα κάπου υπήρξαν....  Τελικά, οι ζωές των "Ηρώων-Πρωταγωνιστών" του συγγραφέα, συγκλίνουν δραματικά σε ένα αποκαλυπτικό και λυτρωτικό φινάλε για την τραγωδία της μεταπολεμικής Γαλλίας.

Ο Πιερ Λεμέτρ γεννήθηκε στο Παρίσι το 1956. Δίδαξε για πολλά χρόνια λογοτεχνία , προτού αποφασίσει να γίνει συγγραφέας. Το 2006 κυκλοφόρησε το πρώτο του αστυνομικό μυθιστόρημα, Travail soigné. Ακολούθησαν άλλα έξι μυθιστορήματα στην ίδια κατηγορία, κατατάσσοντας τον Λεμέτρ στους πιο καταξιωμένους και δημοφιλείς συγγραφείς αστυνομικών μυθιστορημάτων στη Γαλλία. Τα βιβλία του γνωρίζουν μεγάλη εμπορική επιτυχία και έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Έχει λάβει πολυάριθμες διακρίσεις για το έργο του, ανάμεσά τους τα βραβεία: Prix du Premier Roman du Festival de Cognac, Prix Le Point du Polar Européen, Prix des Lecteurs Policier du Livre de Poche, το Crime Writers Association International Dagger Award, καθώς και το πρόσφατο βραβείο Goncourt 2013.

Σαν ένα νέο "αμάρτημα" ...

Άγνωστο είναι, πόσες φορές πρέπει να δει κανείς την παράσταση "Αμάρτημα της Μητρός μου" του Γεωργίου Βυζυηνού για να τη βαρεθεί.   Κάθε φορά είναι εντελώς διαφορετική, αλλιώτικη απο κάθε προηγούμενη, σαν ένα "άλλο" καινούργιο αμάρτημα.

Η τέταρτη φορά για μένα ήταν χθες, στην πρώτη παράσταση της χρονιάς αυτής, της όγδοης για τον Ηλία Λογοθέτη και τη Μαρία Ζαχαρή, που δίνουν την ψυχή τους πάνω στο σανίδι  (στο Θέατρο της Σχολής Καλών Τεχνών, στην οδό Πειραιώς) για να ενσαρκώσουν τη συγκλονιστική ιστορία που βασίζεται στο αυτοβιογραφικό διήγημα του Βιζυηνού.

Με ερμηνείες μοναδικές,  οι καλλιτέχνες προσφέρουν στο θεατή μιάμιση ώρα μυσταγωγίας, συνταρακτικής σιωπής μπροστά στο απροσδόκητο, το εξομολογητικό, το αποκαλυπτικό, το καθηλωτικό και συγκλονιστικό "Αμάρτημα της Μητρός μου" χωρίς αλλαγές ή περικοπές στη γλώσσα.    Εκείνη, μάνα τραγική, κρατά το μυστικό της σφαλιστό, γιατί το αμάρτημα ήταν τεράστιο, καταιγιστικό, ολοσχερές και δεν το ομολογεί ούτε στον εαυτό της.  Αφιερώνει μονάχα τη ζωή της σε αλλεπάλληλες υιοθεσίες κοριτσιών, προσπαθώντας να επουλώσει τη βαθειά πληγή της.   Εκείνος, σαν παιδί που δεν κατανοεί γιατί υπάρχει έλλειμα  γι αυτόν στην αγάπη της μάνας του, αισθάνεται αποπαίδι κι επιστρέφει στο σπίτι μετά απο χρόνια για να του αποκαλυφθεί το μεγάλο μυστικό...

Η αφήγησή του Ηλία Λογοθέτη, μας μάγεψε.  Μας ταξίδεψε με την οικονομία και τον πλούτο του ταυτόχρονα.  Τεντώσαμε τα αυτιά και τα μάτια μας και απολαύσαμε τα χειμαρρώδη εκφραστικά του μέσα.   Ύστερα χαλαρώσαμε...  Λυτρωθήκαμε με τη συνταρακτική ερμηνεία της αποκάλυψης του μυστικού απο την θεατρική μητέρα του Γιωργή... Σαν να μην το διαβάσαμε ποτέ, σαν να μην το διηγηθήκαμε, σαν να μην το είδαμε ποτέ άλλοτε πριν σε παράσταση, η Μαρία (μάνα) μας αποκάλυψε τις λεπτομέρειες για το σταυρό του μαρτυρίου της τραγικής αυτής γυναίκας, με τρόπο συνταρακτικό και απρόσμενο, με λόγια και με σιωπές, με κίνηση και ύφος, και τελικά με την ίδια την ψυχή της.

Χάρηκα ιδιαίτερα που βρέθηκα στην "πρώτη" τους για φέτος.  Ο λευκαδίτης καλλιτέχνης χαρίζει στο κοινό του για όγδοη συνεχή χρονιά , πολύτιμες στιγμές, απόσταγμα γνώσης κι εμπειρίας, σπάνιας, ισότιμα με το λόγο και την επιβλητική παρουσία του Βιζυηνού, που μας άφησε έργο τραγικό, αναλοίωτο στο χρόνο, τη βιωματική του ιστορία.  Αξίζει να σημειωθεί οτι τα τραγούδια που ακούγονται είναι ποιήματα του Βιζυηνού, που μελοποιήθηκαν ειδικά για την παράσταση.

Κι’ από τότε που θρηνώ
Το ξανθό και γαλανό
και ουράνιο φώς μου,
μετεβλήθη εντός μου
και ο ρυθμός τού κόσμου

Σαν ποίηση και μουσική ο λόγος του θρακιώτη συγγραφέα πλημμυρίζει τη σκηνή και την αίθουσα και, μολονότι γραμμένο το 1883, το ψυχογραφικό και ηθογραφικό "Αμάρτημα της Μητρός μου" στέλνει αλλεπάλληλα μηνύματα, πλούσια και λιτά μαζί, στα αυτιά του θεατή.  Πλούσια και λιτά μαζί, σαν την παρουσία των πρωταγωνιστών της παράστασης.  Τους ευχαριστώ.


Θέατρο ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ- Πειραιώς 256 (Ταύρος) 
Ηλεκτρικός-Στάση καλλιθέας.
Σάββατο 6μμ και 8.30 και Κυριακή 7.30 

ΧΙΟΝΙ που τα καλύπτει όλα...

Δεν ξέρω εάν φταίει που το διάβασα σε λάθος εποχή.  Ενώ το καλοκαιράκι του Οκτωβρίου καλά κρατούσε και με καλούσε για τις τελευταίες αποδράσεις κοντά στη θάλασσα, εγώ άνοιγα τις σελίδες του και σε κάθε μου βήμα βούλιαζα στο λευκό αφράτο χιόνι.  Το "Χιόνι" του Ορχάν Παμούκ με μπέρδεψε πολύ, με πήγε προς τα πίσω, προς τα εμπρός, με ταξίδεψε ανατολικά, μου έβαλε γρίφους στο κεφάλι δυσεπίλυτους για το δυτικό τρόπο σκέψης...

Η πολιτική είναι πανταχού παρούσα στα βιβλία του νομπελίστα Παμούκ.  Μα το χιόνι σε αυτό εδώ το βιβλίο σε πνίγει, ύστερα σε κάνει να ανασαίνεις, σε ξαλαφρώνει, σε ηρεμεί και σε εκνευρίζει ταυτόχρονα.  Είναι πάντα εκεί, πέφτει ασταμάτητα και κάνει τους πολίτες του Καρς (της πόλης στην οποία εκτυλίσσεται η ιστορία, βρίσκεται στα σύνορα με την Αρμενία) να λαχταρούν την ευτυχία που έχουν χάσει, γιατί καθώς πλησιάζουν οι Δημοτικές εκλογές βλέπουν μια σειρά απο νεαρές γυναίκες που φορούν μαντίλα να αυτοκτονούν.  Σαν μια "επιδημία" απο αυτοκτονίες να έχει εξαπλωθεί, και καθορίζει τη ζωή και τη μοίρα όλων.

Ενας νεαρός ποιητής, ο Κα, μετά απο αρκετά χρόνια στη Γερμανία επιστρέφει στη χώρα του ως δημοσιογράφος για να ερευνήσει το θέμα των αυτοκτονιών. Δεν χρειάζεται να του αποκαλύψει κανείς οτι το κράτος παρακολουθεί ακόμα και τις ανάσες του.  Το γνωρίζει.  Σε κάθε βήμα του, σε κάθε σκέψη, δεν είναι μόνος.  Ούτε όταν ανακαλύπτει τον παλαιό έρωτά του με την όμορφη Ιπέκ, που στο μεταξύ έχει παντρευτεί άλλον κι έχει χωρίσει.  Τώρα του λέει πως θέλει να τον ακολουθήσει για να ζήσουν μαζί στη Γερμανία, ενώ δεν του δείχνει πόσο μέσα στην πολιτική κατάσταση είναι χωμένη και η ίδια και η οικογένειά της...

Ιμάμηδες, επαναστάτες και μη, πολιτικές δολοφονίες, μηχανοραφίες, μπερδεύουν τον Κα για το αν πιστεύει ή όχι στη θρησκεία, για το αν είναι βλασφημία ή όχι η αυτοκτονία μιας γυναίκας που δεν αποδέχεται να εγκαταλείψει τη μαντίλα της.  Τελικά είναι άθεες αφού επιλέγουν τη βλασφημία, ή μήπως όχι;  Μπλέκεται και με ένα γελοίο θεατρικό πραξικόπημα των Κεμαλιστών, στην αρχή είναι μια απλή θεατρική παράσταση μα τελικά εξελίσσεται σε μοχλό πίεσης σε μια κοινωνία που δεν ήταν έτοιμη να δεχθεί κάποια πράγματα, μα εκείνος γίνεται πιόνι τους άθελά του.  Αυτός ήταν ο στόχος; Και όχι μόνον αυτός;  Ο ήρωας παραπαίει διχασμένος μπροστά στο ερώτημα εάν η θρησκευτική πίστη συνδέεται και με την οπισθοδρόμηση.

Μέσα σε αυτόν τον παραλογισμό θρησκείας και πολιτικής, άθελά του ο Κα τους οδηγεί εκεί που θέλουν μα κι εκείνος διαφεύγει στην ποίηση, την οποία είχε αδυναμία να πλησιάσει το τελευταίο διάστημα.   Γράφει, γράφει παντού, όπου υπάρχει χιόνι, καταθλιπτικό, χαρούμενο, μαλακό, παγωμένο, καταπραϋντικό, αναλγητικό, χρησιμοποιεί το χιόνι και γράφει ασταμάτητα ο Κα. Αυτό τελικά είναι και που τον προετοιμάζει για να ενηλικιωθεί και να επιστρέψει -μόνος, όχι όπως ονειρευόταν με την Ιπέκ- στη Γερμανία.

Δεν αιφνιδιάζει τον υποψιασμένο αναγνώστη οτι ο Κα, για τον οποίο εκδόθηκε ένταλμα σύλληψης στην Τουρκία, μετά απο εκείνο το τριήμερο,  δολοφονήθηκε κάποια στιγμή αργότερα στη Φρανκφούρτη.  Επιστρέφει όμως στο Καρς, χιονισμένο πάντα, έτσι όπως τότε τις τρεις μέρες που έμεινε εκεί ο Κα, εκείνος που σήμερα αφηγείται την ιστορία, ο Ορχάν, ποιητής κι αυτός, νεαρός και άσημος.   Ο Ορχάν ήταν ο αφηγητής μας απο την αρχή.  Μόνο που"επέτρεπε" στον ήρωά του βιβλίου τον Κα, να απευθύνεται στον αναγνώστη, απευθείας χωρίς διαμεσολάβηση.

Ήταν πολλές οι στιγμές που ένοιωσα το ΧΙΟΝΙ να με πλακώνει, να γλυστράω στα πεζοδρόμια του Καρς και ν' αναρωτιέμαι πώς μπορεί κανείς να κοιτάει την ιστορία κατά πρόσωπο, όταν το πρόσωπο αυτό είναι καλυμένο με μαντίλα;  Σίγουρα το μυθιστόρημα είναι ένας καλός τρόπος να κοιτάξει κανείς τα πράγματα και ο Ορχάν Παμουκ, που στη χώρα του έχει διωχθεί για τις απόψεις του, με το ΧΙΟΝΙ το κάνει πράξη, σαν γνήσιο τέκνο μιας έντονα πολιτικοποιημένης γενιάς, της γενιάς της δεκαετίας του '70 μιας περιόδου ταραγμένης στην σύγχρονη τουρκική πολιτική ιστορία.  

Στις Πύλες της Φωτιάς

Πώς να μπορέσει άραγε να φανταστεί χαμένους κόσμους και πολιτισμούς ένα βιβλίο;  Αν οι κόσμοι αυτοί και οι πολιτισμοί ανήκουν στο παρελθόν, τότε όλα τα οφείλει στις αυθεντικές λογοτεχνικές πηγές.  Δηλαδή στον Όμηρο, τον Πλάτωνα, τον Πλούταρχο, τον Θουκυδίδη...

Από τέτοια κείμενα κι από μερικούς των μαχών ειδικούς, αντλεί το μεγαλείο του το "Οι Πύλες της Φωτιάς" του Στίβεν Πρέσσφιλντ, για το οποίο πολλά έχουν ακουστεί και γραφτεί στα χρόνια που κυκλοφορεί στην Ελλάδα.  Το βιβλίο διατρέχει επτά ημέρες πολέμου και ζωής, την ιστορία και το χρονικό μιας ήττας, μιας ήττας από τις λιγοστές της εποχής εκείνης στο στενό πέρασμα του όρους Καλλιδρομίου με τη θάλασσα που λέγεται Θερμοπύλες. 

Μακριά από τη γενέτειρά τους, στα 480 π.Χ., τριακόσιοι επίλεκτοι Σπαρτιάτες πολεμιστές, μα κι άλλοι απο τόπους άλλους γετονικούς και σύμμαχους, όπως  Θεσπιείς και Κορίνθιοι, στάθηκαν με ηρωισμό και με τη φιλοδοξία να απωθήσουν τους χιλιάδες πολεμιστές του Πέρση βασιλιά Ξέρξη, γιου του Δαρείου. 

Μια απλή επιγραφή σε επιτύμβια στήλη δείχνει το μέρος όπου είναι θαμμένοι. Ο Πρέσσφιλντ, που εμπνεύστηκε από εκείνη την επιτύμβια στήλη, έχει συνδυάσει με υπέροχο τρόπο τη γνώση με τη φαντασία. «Οι πύλες της φωτιάς», όπου ο αφηγητής είναι ο μόνος επιζών της επικής εκείνης μάχης, ένας βοηθητικός, ένας δούλος, του σπαρτιάτικου πεζικού που βρέθηκε ημιθανής κάτω από ένα άρμα και πιάστηκε αιχμάλωτος, είναι μια εξαίσια περιγραφή της μύησης ενός ανθρώπου και γυναικών που χάρισαν στον πολιτισμό αυτή την αθανασία. Με αποκορύφωμα την επική μάχη στα στενά των Θερμοπυλών. , «Οι πύλες της φωτιάς» υφαίνουν ιστορία, μυστήριο και τραγικό έρωτα σε ένα λογοτεχνικό έργο που φέρνει τον σπαρτιατικο τρόπο ζωής πιο κοντά μας.  

Πολλοί υπήρξαν επικριτές του αφηγήματος του Πρέσσφηλντ, αποκαλώντας διαστροφική την περιγραφή ορισμένων εικόνων της μάχης.  Άλλοι πάλι έκαναν παραλληλισμούς με σειρές της τηλεόρασης και του κινηματογράφου.  Η αλήθεια είναι οτι πολλά έχουν προσφέρει στην σύγχρονη μυθοπλασία ήρωες σαν τον Ηρακλή ( που τώρα εμφανίζεται στους κινηματογράφους χωρίς λέξη για τους άθλους του) ή τις άγριες αμαζόνες...  

Επίσης είναι αλήθεια οτι όλες οι λέξεις που στήνουν τις φράσεις του Πρέσσφηλντ ο οποίος θέλησε να δώσει σε όλο του το μεγαλείο τον παραλογισμό της μάχης και της επιθυμίας για νίκη και θάνατο μαζί, δεν είναι απόλυτα δόκιμες.  Μήπως όμως ήταν εύλογη η επιθυμία των πολεμιστών να δοξαστούν νεκροί;  

Δεν περιγράφονται τέτοιες μάχες επικές εύκολα, ούτε κι εύκολα αποτιμώνται.  Κρίνοντας συνολικά το βιβλίο, κι όχι στεκόμενη σε ορισμένα σημεία που δεν θα ήθελα να είχα αναγνώσει, δεν μπορώ παρά να αναγνωρίσω την αξία του και το ρεαλισμό με τον οποίο διατρέχει σημεία της ιστορίας.  

Ξενίζει σήμερα άλλωστε αυτό που συμφώνησαν οι Λακεδαιμόνιοι ξεκινώντας για την ιστορική επιχείρηση των Θερμοπυλών:  "Ο πόλεμος, όχι η ειρήνη, δημιουργεί αρετή. Ο πόλεμος όχι η ειρήνη εξαγνίζει το κακό.  Ο πόλεμος και η προετοιμασία γι αυτόν φέρνουν στην επιφάνεια κάθε ευγενές και έντιμο στοιχείο που υπάρχει σε έναν άντρα".  Αιώνες απέχουν από το σήμερα όλα αυτά.