Η "ανασχέσιμη" άνοδος του ναζισμού στον Μπρεχτ

 

«Η μάζα είναι ένα υπάκουο κοπάδι που δεν μπορεί να ζήσει χωρίς αφέντη. Είναι τόσο διψασμένη για υπακοή, που ενστικτωδώς υποτάσσεται». Δεν είναι η μόνη διαπίστωση του Sigmund Freud που έχει απόλυτη εφαρμογή στις μέρες μας.  Ούτε είναι τυχαίο, που το κοινό πλημμύρισε φέτος τις θεατρικές αίθουσες που παρουσίαζαν έργα σχετικά με το αυξανόμενο ρεύμα του απολυταρχισμού στις δυτικές κοινωνίες.  Ο κόσμος μας σήμερα ολοένα και στρέφεται σε νέους «αφέντες» και με το απελπισμένο βλέμμα του αναζητά την ελπίδα.

Ο άνθρωπος που περιγράφει ο Μπέρτολτ Μπρεχτ δεν πονάει απλά. Ουρλιάζει. Κραυγάζει και γελοιοποιεί, αφού πρώτα γελοιοποιείται ο ίδιος, προσκυνώντας τα ανδρείκελα που πριν από λίγο απέρριπτε.  Με το έργο του «Η Άνοδος του Αρτουρο Ούι», το οποίο έγραψε το 1941 εποχή που ο ναζισμός κυριαρχεί, ο Γερμανός «αιρετικός» συγγραφέας περιγράφει ένα εκρηκτικό πεδίο κοινωνικής κατάπτωσης, απόλυτης ανασφάλειας, διαφθοράς και στέρησης, όπου οι άνθρωποι διαγκωνίζονται για λίγα τρόφιμα τη στιγμή που στοίβες με ζαρζαβατικά στα μανάβικα σαπίζουν.  Οι παραγωγοί καταστρέφονται, η οικονομία ρημάζει, κάποιοι όμως κερδίζουν, είναι αξιοσέβαστοι, αγοράζουν εξοχικές επαύλεις. Το χρήμα είναι ακριβό και οι τσέπες τους γερά ραμμένες, ενώ η πόλη βιώνει τον πανικό της χρεωκοπίας.

Ο Μπρεχτ έχει επιλέξει να τοποθετήσει την ιστορία στο Σικάγο και την περιγράφει ως «ιστορική φάρσα», πιθανώς γιατί παραλληλίζει τις συγκρούσεις των γκάνγκστερ την εποχή του «Κραχ» στην Αμερική -όταν και ο ίδιος ήταν στις ΗΠΑ- με τα γεγονότα που οδήγησαν στην προέλαση των χιτλερικών στρατευμάτων στην Αυστρία.  Μια κοινωνία άστατη, ακραία ανασφαλής, ένας όχλος που αναγκαστικά ετοιμάζεται να στραφεί σε νέους ήρωες, είναι εύκολα χειραγωγήσιμος. Ο Μπρεχτ εξηγεί αβίαστα με την ιστορία του με ποιόν τρόπο προκύπτουν χιτλερίσκοι, γεννημένοι από τους κόλπους της καπιταλιστικής κοινωνίας. Ο Αρτούρο Ούι, τον οποίο οι ευηπόληπτοι και οι μεγαλοπαράγοντες της κοινωνίας αγνοούσαν και απέρριπταν, γίνεται ο «προστάτης» τους.  Κάθεται στο σβέρκο τους κι επιβάλει το νόμο της ζούγκλας. Αυτοανακηρύσσεται εκπρόσωπος των ανυπεράσπιστων πολιτών, των πεινασμένων καλλιεργητών, σπεύδει να «συνεργασθεί», παρουσιαζόμενος ως η «μόνη λύση» που θα βγάλει τους αγρότες από το αδιέξοδο. 

Εκπληκτικά ευρηματικός ο Μπρεχτ δεν τοποθέτησε στη θέση του κεντρικού προϊόντος της αγοράς ένα άλλο προϊόν, φρούτο ή λαχανικό, την ντομάτα, το λάχανο, τις φράουλες, τα αγγουράκια, ή τις πατάτες, αλλά ένα προϊόν που προσομοιάζει απόλυτα στον ανθρώπινο εγκέφαλο, το μυαλό, που είναι και το κεντρικό ζητούμενο στην παραβολή που έγραψε. Σημειωτέο ότι η ιστορία είχε αρχικά τον τίτλο «Η ανασχέσιμη άνοδος του Αρτούρο Ούι», θέλοντας να κλείσει μέσα του έναν  σπόρο ελπίδας (?) ότι όλο αυτό θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί ίσως, εάν η συμπεριφορά των συνδικάτων και των μονοπωλίων της καπιταλιστικής αγοράς ήταν διαφορετική έναντι της ναζιστικής νοοτροπίας που απειλούσε να απλωθεί παντού. 

Όμως όχι. Στην καρδιά των πάντων βρίσκεται ο φόβος. Ο φόβος της φτώχειας και της καταπίεσης του πολίτη.  Μετά από αυτό, παίρνει σειρά ολόκληρη η πόλη, οι επιχειρήσεις, οι γειτονιές, οι θεσμοί, ο Τύπος.  Ο εκφοβισμός, οι εκβιασμοί, η απληστία, οι δωροδοκίες δικαστών, η βία, οι δολοφονίες.  Ο άλλοτε κραταιός κι αξιοσέβαστος δημοκρατικός γερο-Ντογκσμποροου, τον οποίο όλοι  στην πόλη αγαπούν και υπολογίζουν, γίνεται ο μηχανισμός ο οποίος χρησιμοποιείται για να εγκατασταθεί η εξουσία του Ούι. 

Γερο-Ντόγκσμποροου έχουμε γύρω μας πολλούς στην κοινωνία που ζούμε και στις μέρες μας δεν βρίσκονται πλέον καλά κρυμμένοι. Είναι η προσωποποίηση της πολιτικής εξουσίας που επιζητά τον προσωπικό της πλουτισμό και την ευημερία της.  Τον Ντογκσμποροου, τον σέβονται όλοι. Στα μάτια τους αρχικά, ο εξέχων αυτός συμπολίτης διαθέτει τη δύναμη να απομακρύνει τον Ούι όμως τον νοιάζει η προσωπική του ευμάρεια και η συσσώρευση δύναμης.  Όταν η  διαφθορά πλέον βασιλεύει, η κοινωνία αρχίζει μυρίζει σαπίλα και ο σεβάσμιος Ντόγκσμποροου (Γιάννης Αναστασάκης) υποκύπτει.  Δεν λέει και όχι στις υπηρεσίες του απεχθούς Αρτούρο Ούι (Γ.Χρυσοστόμου).  Μάλιστα «φροντίζει» να τον ευπρεπίσει, κατά τρόπον ώστε να γίνει «αισθητικά αποδεκτός», δηλαδή να μάθει να περπατά και να στέκεται σωστά, να απευθύνεται στο πλήθος με πειστικό τρόπο και φυσικά «να κερδίζει την προσοχή των μικρών ανθρώπων» όπως λέει, γιατί άλλωστε «γι αυτούς τα κάνει όλα».  Παρατηρούμε σταδιακά, εκείνο το ακατέργαστο, επιθετικό αλαζονικό τέρας του υποκόσμου -κατά τον ίδιο τον Μπρεχτ, ένα ανθρωπάκι που καμία σχέση δεν έχει με μεγάλο πολιτικό εγκληματία- να μεταμορφώνεται σε ένα πλάσμα ηγετικό, επιβλητικό που δημιουργεί έναν ασφυκτικό κόσμο πιστών γύρω του. Εξαπατά τα θύματά του, φτάνει να δολοφονήσει τον Εκδότη που απείλησε να δημοσιεύσει τις απάτες του, αλλά ακόμα κι έναν δικό του άνθρωπο, συνεργάτη του, που θεώρησε ότι δεν τον εξυπηρετεί πια.

Στις οδηγίες που αφήνει ο ίδιος ο Μπρεχτ για το ανέβασμα του έργου, κυριαρχεί η βασική «Υπόδειξη για την Παράσταση: Θα ήταν καλό… να αποφεύγεται η σκέτη παρωδία. Το κωμικό της υπόθεσης δεν πρέπει να εμφανίζεται δίχως το φρικιαστικό».

Το πέτυχε ακριβώς αυτό ο σκηνοθέτης Αρης Μπινιάρης στο Θέατρο ΑΡΚ. Δημιούργησε έναν κόσμο πολύ κοντά στο σήμερα, μέσα στον κόσμο του Μπρεχτ. Έναν κόσμο εμπνευσμένο, ένα ειρωνικό σχόλιο, ασφυκτικά σκοτεινό, ή ψυχρά φωτεινό (Κάλτσου) και πικρό, με έντονες γραμμές, με ρυθμό, σαν κόμικ. Οι κινήσεις των ηθοποιών μελετημένες, ενορχηστρωμένες (Χαρά Κότσαλη) εναρμονισμένες με στόχο να υπηρετούν αυτό το καταιγιστικό σύμπαν. Οι ήρωες, καρικατούρες του αιρετικού Μπρεχτ, εντάσσονται ακόμη και ενδυματολογικά (Π.Μέξης) στο απόλυτα αυστηρό  φρικιαστικό κωμικοτραγικό περιβάλλον.  Όπως το ζήτησε ο συγγραφέας ο Μπινιάρης δεν υποτίμησε το φρικιαστικό. Αντιθέτως, κατάφερε να μετατρέψει και τον θεατή μέρος της παράστασης.

Ο θεατής αναλαμβάνει ένα ρόλο, γίνεται το πλήθος. Έχει μπει στο σύμπαν αυτό οικειοθελώς, το επιζητά, μα όμως μέσα του το κατακρίνει. Ίσως να θέλει και να βγει από αυτό, μα όμως μένει, το στηρίζει και το υπονομεύει ταυτόχρονα.  Ο θεατής σχεδόν με το στόμα ανοιχτό, δεν μπορεί να αντιδράσει στον φρικιαστικό ρυθμό με τον οποίο απλώνεται το ναζιστικό μόρφωμα, στη διαρκή του αναμόρφωση, στην επιβλητικότητά του και ταυτόχρονα δεν αντιδρά βλέποντας  την αδυναμία όλων αυτών των «ισχυρών» με την κοινωνική «υπόληψη» που αίφνης έγιναν αδύναμοι και συνειδητοποίησαν ότι «δεν χρειαζόταν να αγοράσουν εκείνη την εξοχική έπαυλη» ούτε άλλα τέτοια…

Μαίρη Σάββα

Ο Αχμέτ Αλτάν και το Οθωμανικό Κουαρτέτο

Μέσα από τα κάγκελα της φυλακής Silivri έξω από την Κωνσταντινούπολη, θα μας περιγράφει πλέον οριστικά ο Ahmet Altan τις μέρες της ζοφερής Ιστορίας της Τουρκίας. Η συλλογή του κυκλοφορεί σε λίγο σε ολόκληρη την Ευρώπη, ενώ επικυρώθηκε η απόφαση για ισόβια κάθειρξη επειδή έστελνε «υποσυνείδητα» μηνύματα με τα κείμενά του και τις δημόσιες εμφανίσεις του, στους πολίτες που σχεδίαζαν την ανατροπή της κυβέρνησης με την απόπειρα πραξικοπήματος το 2016.  

Μολονότι το ανώτατο δικαστήριο της Τουρκίας είχε αποφανθεί ότι «Δεν θα μπορούσε κανένας να συλληφθεί με τέτοια στοιχεία» οι εισαγγελείς επέμειναν ότι οι κατηγορούμενοι –τρεις μαζί με τον συγγραφέα και δημοσιογράφο- με τα «υποσυνείδητα» μηνύματά τους υπονόμευσαν την κυβέρνηση.  Δεν είναι δύσκολο να κατηγορήσει κανείς ένα συγγραφέα με μια τέτοια έωλη κατηγορία και βεβαίως εδώ τίθεται και πάλι το καυτό ερώτημα για το ρόλο της λογοτεχνίας, τα όριά της, την διείσδυσή της στα κοινωνικά στρώματα, παντού στον κόσμο αλλά κυρίως σε περιοχές όπου τα καθεστώτα την λογοκρίνουν, ή την έχουν στο στόχαστρο.  Φυσικά ακολουθεί διεθνής κατακραυγή.  Πρόκειται για κατάφωρη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ελευθερίας του Τύπου.

Ο ίδιος ο Ahmet Altan δεν μασάει τα λόγια του, όταν μιλάει για το «δηλητήριο της εξουσίας» των κατά καιρούς σουλτάνων.  Από το 2013 που επέστρεψε στη μυθιστοριογραφία με το Endgame μετά από παύση πέντε ετών, βοήθησε όσο μπορούσε τους επικριτές του να στηρίξουν τις κατηγορίες τους. «Όταν ζεις σε μια χώρα όπως τη Τουρκία, περιστασιακά βρίσκεσαι να κάνεις μια επιλογή, ανάμεσα στο γράψιμο μυθιστορημάτων και τη συμμετοχή σε ιστορίες αναζήτησης μιας λύσης που θα σταματήσει την ταλαιπωρία του λαού... Δεν είναι εύκολο να γυρίσεις την πλάτη σου στα δεινά των ανθρώπων. Γι αυτό κάνεις δημοσιογραφία.  Αλλά είμαι πιο ευτυχισμένος όταν γράφω μυθιστορήματα.  Αν ήταν δυνατόν, θα έγραφα μυθιστορήματα χωρίς διακοπή».

Η Granta έχει ήδη πάρει τα δικαιώματα να κυκλοφορήσει την αγγλική έκδοση της συλλογής του Αλτάν Μεχμέτ τον Μάρτιο του 2019.  Ο ηχηρός τίτλος της συλλογής αντικατοπτρίζει την εκτίμησή του για τις προοπτικές στη χώρα του: «Δεν μπορείτε να προβλέψετε τι μπορεί να συμβεί σε ένα μέρος όπου ο νόμος δεν υπάρχει», είπε ο ίδιος σχολιάζοντας ότι με την πρόσφατη απόφαση, ενδέχεται πλέον να τελειώσει τη ζωή του στη φυλακή.   Αφού θα ξοδεύω το χρόνο μου στη φυλακή θα ονειρεύομαι, θα σκέφτομαι και θα γράφω.  Δεν είναι τόσο επείγουσα η ερώτηση για το αν και το πότε θα απελευθερωθώ».

Ο Εκδότης Sandro Ferri συνιδρυτής του Edizioni E/O  στην Ιταλία καθώς και οι αγγλικές εκδόσεις Europa  (με έδρα τη Ν.Υόρκη και το Λονδίνο) υπέγραψαν συμφωνία μαζί του πριν την τελική απόφαση της φυλάκισής του, να δημοσιεύσουν στα ιταλικά και τα αγγλικά τα ιστορικά μυθιστορήματα γνωστά ως Οθωμανικό Κουαρτέτο. Ο ίδιος ο συγγραφέας λέει ότι κατά την έρευνά του, το σχεδίασε ως τετραλογία για να μπορέσει να δείξει την πολιτιστική διαφοροποίηση και τις εσωτερικές συγκρούσεις μέσα σε μια οικογένεια της Τουρκίας καθώς η αυτοκρατορία κατέρρεε. Ξεκινάει με την επανάσταση των Νεοτούρκων το 1908 με άφθονα και ακριβή στοιχεία για μέλη της οικογένειας του ίδιου.  Περιγράφει την Κωνσταντινούπολη από τις αρχές του αιώνα, τόσο όμορφη όσο και διεφθαρμένη και φθάνει στο σήμερα με τον επαναπατρισμό του πρωταγωνιστή του σε μια πόλη που έχει αλλάξει...

 Ήδη o Ferri πουλάει τα μεταφραστικά δικαιώματα σε άλλες γλώσσες.  Ο πρώτος τόμος του Κουαρτέτου το «Σαν μια βαθειά πληγή από οθωμανικό σπαθί» θα κυκλοφορήσει μέσα στο μήνα Οκτώβριο (μια περιδιάβαση σε Κωνσταντινούπολη, Παρίσι, Θεσσαλονίκη πριν από τον Πρώτο Πόλεμο).  Θα ακολουθήσουν η «Αγάπη στις μέρες της εξέγερσης» και το «Ο Θάνατος είναι πιο εύκολος από την Αγάπη»

Ο Αχμέτ Αλτάν δε νοιάζεται για τη μόδα στη λογοτεχνία. Είναι οπαδός της δοκιμασμένης κλασσικής συνταγής, ότι το κύριο θέμα στη λογοτεχνία είναι οι άνθρωποι και οι ζωή τους. Στις ιστορίες του περιγράφει τα συγκρουόμενα συναισθήματα ανδρών και γυναικών, τη δύναμη τους, την απελπισία τους, τους αγώνες τους.  Στα κομμάτια της Ιστορίας που περιγράφει ανακαλύπτει κοινά σημεία.  «Η ισχύς είναι δηλητηριώδης παντού» σχολιάζει και λέει ότι η χώρα του, η Τουρκία δεν είναι σε θέση να παράγει ένα αντίδοτο στο δηλητήριο της εξουσίας, γιατί αυτό που συνέβη πριν από έναν αιώνα επαναλαμβάνεται.  «Όλοι όσοι έρχονται στην εξουσία με την υπόσχεση της καταπολέμησης της τυραννίας και την καταπίεσης μετατρέπονται σε τύραννο εγκαίρως, σαν μια μόνιμη επιθυμία των πολιτικών της χώρας «να γίνει κανείς Σουλτάνος» που δεν παύει ποτέ»

Ο συγγραφέας δεν δείχνει να εκφοβίζεται.  Ο ιστότοπός του αναφέρει με βεβαιότητα ότι ο τελικός τόμος του Οθωμανικού Κουρατέτου έχει οριστεί το 1915 και διηγείται τις ιστορίες της γενοκτονίας των Αρμενίων, γεγονός που οδήγησε στο να κατηγορηθεί από τις Αρχές και για «προσβολή της τουρκικότητας»...  Θεωρεί ότι η καλύτερη αφήγηση του σκοτεινού κι αιματηρού προσώπου της ιστορίας βρίσκεται στη λογοτεχνία.  «Η λογοτεχνία, όχι μόνο μας δίνει την ιστορική αλήθεια, αλλά και μας δίνει τη δυνατότητα να διαμορφώσουμε συναισθηματικό δεσμό με αυτό που συνέβη στην Ιστορία, μας επιτρέπει να φέρουμε μέσα στα σημάδια των γεγονότων του παρελθόντος.  Ο ψυχικός τρόμος που νιώθει κάποιος όταν διαβάζει τα συναισθήματα μιας γυναίκας που παρακολουθεί το θάνατο του παιδιού είναι πιο βαθειά από την αντίδραση κάποιου στο άκουσμα της είδησης ότι «ένα εκατομμύριο άνθρωποι σκοτώθηκαν».

Μέρες Μυθιστορηματικές

Ζωντανό μυθιστόρημα θα ήταν οι μέρες που διανύουμε για τον Phillip Kerr που μας άφησε πρόωρα... Ένας δημοσιογράφος το νοιώθει, ένας συγγραφέας που μελετά και σχολιάζει την Ιστορία το βιώνει κι εκείνο το ανήσυχο πνεύμα που αγαπήσαμε, θα έκανε και τα δυό μαζί, με όχημα την αστυνομική φόρμα.  

Ο Κόσμος έχει γυρίσει πίσω στις μέρες του Ψυχρού Πολέμου με την ιστορία του Ρώσου πρώην πράκτορα της ΜΙ6 Σεργκέι Σκριπάλ που έχασε τη ζωή του κοντά στο Λονδίνο κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες.

Ο Σκριπάλ εργαζόταν στην Στρατιωτική Υπηρεσία Πληροφοριών γνωστή ως GRU.  Αποστρατεύθηκε το 1999 αλλά συνελήφθη το 2004 από την ρωσική FSB (η οποία έχει διαδεχθεί την KGB) με την κατηγορία ότι αποκάλυψε στην βρετανική αντικατασκοπεία -στην οποία, όπως κατηγορήθηκε, είχε στρατολογηθεί από το 1995-  τα ονόματα Ρώσων πρακτόρων που δρούσαν στη δυτική Ευρώπη.  

Μετά από δίκη που δεν είδε τα φώτα της δημοσιότητας, καταδικάστηκε σε φυλάκιση 13 ετών.  Στο στρατοδικείο φαίνεται να ομολόγησε ότι κατέδωσε πράγματι τους ρώσους πράκτορες στην ΜΙ6 γιατί είχε ανάγκη από χρήματα.

Στα τέσσερα χρόνια του εγκλεισμού του στάθηκε τυχερός.  Μια ανταλλαγή πρακτόρων των Ρώσων με τη Δύση επρόκειτο να τον συμπεριλάβει και να του δώσει την ελευθερία του, μακριά από τη Μόσχα. Θα τον έστελναν σε έδαφος τρίτης χώρας, μαζί με άλλους, και ταυτόχρονα, θα επέστρεφαν στη Ρωσία κάποιοι άλλοι οι οποίοι στις ΗΠΑ ή στην δυτική Ευρώπη δεν θα είχαν καμία τύχη.  

Έτσι κι έγινε.  Το αεροδρόμιο της Βιέννης έγινε το θέατρο της ανταλλαγής και αυτό δεν ήταν καθόλου τυχαίο, αν έχει διαβάσει κανείς τις ιστορίες του Phillip Kerr. 

Ο Σκριπάλ επέλεξε μια -φαινομενικά τουλάχιστον- ήσυχη ζωή στο Σάλτζμπερι στο νότιο Λονδίνο, αλλά η μοίρα δεν στάθηκε καλή απέναντί του, καθώς έχασε τη γυναίκα του από καρκίνο το 2012 και τα τελευταία  δύο χρόνια πέθαναν ο αδελφός του και ο γιος του.  Μόνο η κόρη του Γιούλια είχε μείνει να τον επισκέπτεται ταξιδεύοντας από τη Μόσχα στο Λονδίνο κάπου-κάπου.  Την ημέρα της απόπειρας δολοφονίας της είχε επισκεφθεί τον πατέρα της Σεργκέι. Στο τραπέζι του εστιατορίου όπου έτρωγαν μαζί, βρέθηκε νευροπαραλυτικό παράγωγο Α234, το οποίο, όπως αποφάνθηκε το στρατιωτικό Ερευνητικό Κέντρο Porton D. προέρχεται από μία χημική ουσία που δημιουργήθηκε σε σοβιετικά εργαστήρια.  Τα διάφορα σενάρια για τους τρόπους με τους οποίους η ουσία έφθασε να τους διοχετευθεί δεν έχουν σημασία αυτή τη στιγμή καθώς η Scotland Yard διεξάγει ακόμη έρευνες.

Σαν να μην φτάνουν οι επιπτώσεις του Brexit και η αναταραχή στον ευρωπαϊκό χώρο, μέσα σε αυτόν τον ιδιότυπο πόλεμο, η βρετανική κυβέρνηση έχει τώρα να επεξεργασθεί σενάρια για το πώς "απλώθηκε" η ουσία στους δρόμους του Λονδίνου.  Ο υπουργός Εξωτερικών έφθασε να κάνει "δημόσια" υποθέσεις ότι ο Πούτιν "μπορεί να χρησιμοποιήσει το Μουντιάλ που θα πραγματοποιηθεί στη Ρωσία σε λίγους μήνες για να κάνει προπαγάνδα, όπως είχε κάνει ο Χίτλερ με τους Ολυμπιακούς του Βερολίνου το 1936.  Από την πλευρά της η Μόσχα, επισήμως, τα χαρακτήρισε όλα αυτά "απαράδεκτα και ανεύθυνα και μάλιστα προσβλητικά για τον ρωσικό λαό".

Η Γερμανία πάντα έχει ένα λόγο σε αυτές τις ιστορίες και σε μια ιστορία του Phillip Kerr, μπορεί να είχε ακόμα και τον πρώτο λόγο, εάν λάβει κανείς υπόψη του τον άψογο συντονισμό της Δύσης, στην απόφαση να απελαθούν μαζικά πολλοί ρώσοι διπλωμάτες από το έδαφος της Ευρώπης και των ΗΠΑ.  Άλλωστε, ο Μπερνι Γκούντερ, ο κατάσκοπος που μας ταξιδεύει με τις ιστορίες του Kerr είναι γερμανός. 

Ίσως είμαι βαθύτατα επηρεασμένη, αλλά η είδηση του θανάτου του νεότατου κι αγαπημένου Σκωτζέζου συγγραφέα Phillip Kerr, ήρθε με μαγικό, συγκλονιστικό, τρόπο την ώρα που διάβαζα τις τελευταίες σελίδες του βιβλίου του "Η ΑΛΛΗ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ", έργο που μαζί με την "ΤΡΙΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ" με ώθησε να ανατρέξω σε πηγές για να κατανοήσω την προσωπική ιστορία του καθενός από τη ζωή των συνεργατών του Χιτλερ ....

Ο Μπέρνι Γκούντερ είναι ο κατάσκοπος που έμεινε ως χαρακτήρας, από τους πιο δυναμικούς, στο πάνθεον της αστυνομικής λογοτεχνίας, ίσως μετά τον Σέρλοκ Χολμς, τον Ηρακλή Πουαρό, άντε και τον Φίλιπ Μάρλοου....

Το ιστορικό του πλαίσιο είναι η Δημοκρατία της Βαϊμάρης, και η Δημοκρατία του Χίτλερ, στο δε "Η άλλη Πλευρά της Σιωπής" βρίσκεται να εργάζεται ως κονσιέρζ, στη γαλλική Ριβιέρα.  Ένα τουριστικό θέρετρο με υπερπολυτελή ξενοδοχεία και εκλεκτούς πελάτες που συνήθως έχουν κάτι να κρύψουν.  Στην πλοκή ξεχωριστή θέση έχει ο βρετανός συγγραφέας Σόμερσετ Μομ, που είχε βίλα στην Κυανή Ακτή, και πέφτει θύμα εκβιασμού από τον  αδίστακτο γερμανό αξιωματικό Χάρολντ Χενιχ.  Ο Χένιχ είναι έτοιμος να αποκαλύψει δημόσια φωτογραφίες του υπερήλικα διάσημου συγγραφέα με ομοφυλόφιλους, αγόρια που τον επισκέπτονταν στη βίλα του, τις εποχές της παντοδύναμης νιότης του. Ο Γκούντερ θα δεχθεί να μεσολαβήσει, όχι τόσο από συμπάθεια στον συγγραφέα, όσο λόγω των "παλιών" λογαριασμών του με τον γερμανό αξιωματούχο.

Σχεδόν προφητικό το βιβλίο αυτό, αν και ακολούθησαν 2-3 άλλα από τον Phillip Kerr.  Ενώ ο Μεγάλος Πόλεμος έχει τελειώσει, ένας καινούργιος Ψυχρός Πόλεμος έχει πάρει τη θέση του. Όπως τώρα, που ενώ ο Ψυχρός Πόλεμος έχει, ή νομίζαμε ότι έχει τελειώσει, ένας άλλος υπόγειος, δαιδαλώδης, σκοτεινός κι ανέλπιστα σιωπηρός βρίσκεται σε εξέλιξη.   

Οι παράλληλες κι εμβόλιμες ιστορίες μιας νεαρής βιογράφου που θέλει να γνωρίσει τον Μομ, και μια δολοφονία ενός ιταλού συμπαίχτη του Γκούντερ στο μπριτζ, μας γυρνούν πίσω στις άλλες ιστορίες του αξέχαστου Kerr που με άνεση μας ταξιδεύει στον παρελθοντικό και στον παρόντα αφηγηματικό χρόνο. 

Μπαίνεις στο Σπίτι και βγαίνεις από το Κελλί

 Διάβασα "Το Σπίτι και το Κελλί" εκτός χρόνου. Πράγμα που σημαίνει οτι προσπάθησα να το αποσυνδέσω απο την περίοδο της έκδοσής του και απο τις κριτικές που το συνόδευσαν, εκείνη τη φορτισμένη χρονική περίοδο.

Είναι ένα πόνημα "διαβαστερό" το δίχως άλλο.  Μια φαρσοκωμωδία για την ελληνική κοινωνία.  Και ο Χωμενίδης, μολονότι δεν σε "πείθει" στις τηλεοπτικές εμφανίσεις του, έχει αναμφισβήτητα μεγάλη αφηγηματική ικανότητα, την ικανότητα να δομεί ιστορίες, να τις εμπλουτίζει λεκτικά και να τις ολοκληρώνει , αν και όχι πάντα αυξάνοντας το ενδιαφέρον τους.

Μέχρι τη μέση το βιβλίο γίνεται πολύ ενδιαφέρον, αλλά η απογοήτευση των τελευταίων σελίδων είναι δυσανάλογη της προσμονής του αναγνώστη.  Ίσως έφταιγαν τα επικίνδυνα νερά των πληροφοριών για την οργάνωση 17 Νοέμβρη, που έβλεπαν ένα διάστημα το φως της δημοσιότητας με τρόπο καταιγιστικό.  Όταν δεν έχει περάσει χρόνος, όταν δεν έχει κάτσει ο κουρνιαχτός που ξεσηκώνουν οι νωπές ειδήσεις, οι πληροφορίες ακόμα και στα χέρια κάποιου λογοτέχνη μπορεί να χάσουν την πραγματική αξία τους.  Δεν γνωρίζω τί στόχο είχε ο ίδιος όταν το έγραφε.  Πάντως, "Το Σπίτι και το Κελλί" θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα τεράστιο ψηφιδωτό, σε ένα παζλ ενδιαφέρον, για την ελληνική κοινωνία. 

Το βιβλίο που είχε την τύχη να επανεκδοθεί ξεπερνά τις 500 σελίδες και αποτελεί μια πρώτης τάξεως αφορμή για διασκέδαση και ψυχαγωγία στις μέρες μας.  Στην ουσία περιγράφει, ότι ακόμα και μια τρομοκρατική οργάνωση η οποία μπορεί κάποτε να ενέπνευσε πολλούς Έλληνες με τα ιδεώδη της, δεν είναι σε αυτή τη χώρα, παρά μια προχειρότητα, μια μπαχαλοκατάσταση που ξεκίνησε κάποτε μυστικά αλλά φιλόδοξα από ένα μοναστήρι, για να τελειώσει άδοξα τη ζωή της σε μια πλατεία, κοντά σε ένα σταθμό του μετρό, όπου η τελευταία της επιχείρηση -ας βγάλουμε απέξω το γεγονός οτι η επιχείρηση αφορούσε ερωτοδουλειά-  εξελίσσεται σε φιάσκο!  Εάν αυτός ήταν ο στόχος του Χωμενίδη, τότε επιτεύχθηκε!

Στην ιστορία παρελαύνουν πολλά πρόσωπα.  Η εύστοχη σάτιρα της μεγαλοαστικής οικογένειας του Δημήτρη Γκίκα, ιδιοκτήτη της Οινοποιητικής, όπως και όλων των ηρώων γύρω από τον κύκλο της οικογένειας αυτής, συγκαταλέγεται στις επιτυχίες του βιβλίου.  Το ίδιο και η περσόνα του Παναγιώτη Σαντορίνη, υψηλόβαθμου στελέχους του Υπουργείο Εξωτερικών, που κάνει τις αποκαλύψεις για τη δράση της "Εταιρείας" στον Γκίκα.

Ναι μεν, είναι σαν ολοζώντανη φωτογραφία που δείχνει τρομοκράτες, δολοφόνους, ομοφυλόφιλους, κακομοίρηδες, αστούς και υψηλόβαθμους που είναι έτοιμοι να λύσουν τα θέματά τους με δωροδοκίες, μυστικές συνενοήσεις και φόνους, καθωσπρέπει κυρίες που κερατώνουν όμορφα και ήσυχα τους συζύγους τους, όμως κάπου χρειαζόταν και κανένα "καλό" πρόσωπο, γιατί η παντελής απουσία θετικών χαρακτήρων κάπως προβληματικό μου φάνηκε...

Μπορεί επίσης ο συγγραφέας να θέλησε να δείξει ότι γίνονται δίκες στημένες, ή ανούσιες, όταν τα εγκλήματα παρέρχονται, όμως η παρωδία της δίκης των τρομοκρατών ούτε γέλιο δεν μπόρεσε να μου προκαλέσει, μαζί με μερικές απορίες που μου έμειναν στο τέλος της ανάγνωσης:  Γιατί ο ιδιοκτήτης της Οινοποιητικής πλήρωνε τον Σαντορίνη για να ακούει τις αποκαλύψεις του; Γιατί σταμάτησε να τον πληρώνει, μήπως ξεχάστηκε ο συγγραφέας; Γιατί οι μοναχοί που υποτίθεται ότι "έθρεψαν" τον ιστό της 'Εταιρείας, δεν παίζουν τελικά κανένα ρόλο, ποιοι είναι, γιατί τους ξέχασε κι αυτούς;  Πολύ εύκολα ο Γκίκας αποφασίζει να σκοτώσει τη γυναίκα του και ακόμα πιο εύκολα αποδέχεται ο Σαντορίνης να παίξει η εταιρεία το ρόλο του δολοφόνου...   Πολλές είναι ακόμη οι λεπτομέρειες που δεν στέκουν, δεν αρμόζουν, παρά τη θετική διάθεση του αναγνώστη απέναντι σε μια ενδιαφέρουσα ιστορία, γιατί δυστυχώς, στο μυαλό του δεν υπάρχουν οι εξηγήσεις που πιθανόν υπάρχουν στο μυαλό του συγγραφέα...

Πέτρα μαύρη και σκληρή όπως η Ιστορία

Διαλεγμένες οι λέξεις του.  Όπως πρώτα - πρώτα η λέξη του τίτλου.  Ουρανόπετρα.

Αιώνες πριν από την ιστορία της αφήγησης ο Γερόλεμος κόβει στα τέσσερα το φυλαχτό που του έσωσε τη ζωή , χαράζει σημάδια σε κάθε κομμάτι και τα μοιράζει στους τέσσερις γιους του που χάνονται μεταξύ τους.  Από το 1571 που έγινε αυτό, στα χρόνια της Ενετοκρατούμενης Κύπρου, ως και δώδεκα γενιές αργότερα, ένας απόγονός του, με  βαθιά πεποίθηση μέσα του ότι "όπου πατώ είναι δικός μου δρόμος"  μας οδηγεί σε ένα ταξίδι στην Κύπρο την πολύπαθη και στα γεγονότα των εποχών που πέρασαν.

Σαν σύγχρονος Οδυσσέας, ο Αδάμος αγωνίζεται να βρει το δρόμο του, και μέσα από αυτό διανύει την ιστορία του νησιού, από τα χέρια των Ενετών, στα χέρια των Τούρκων. Περιδιαβαίνει σε Κύπρο, Αθήνα, Θεσσαλία, Ήπειρο, περιγράφει δυνατούς έρωτες, προδοσίες, πολιτικά γεγονότα, αναπάντεχες ανατροπές, κυνηγάει το δίκιο και τ' άδικο και σκιαγραφεί τα συναισθήματα του ελληνισμού που βρέθηκε στις γεωγραφικές εσχατιές της πατρίδας. 

Στην προσπάθειά του να βρει το χαμένο του θησαυρό ο πρωταγωνιστής διατρέχει τα χρόνια της Τουρκοκρατίας , αλλά και το πέρασμα της Κύπρου στον έλεγχο των Βρετανών (1858), μα δεν διαφεύγει από τον συγγραφέα να περιγράψει και το πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτά εξελίχθηκαν, όπως τα χρόνια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, τις μάχες στο Μπιζάνι το 1913 καθώς και την αναταραχή στην Ελλάδα.

Ας μην πάει ο νους σας σε θησαυρός περίτεχνους και χρυσοποίκιλτους.  Το φυλαχτό που διασκορπίστηκε με τα χρόνια, δεν ήταν από χρυσάφι.  Είναι από πέτρα, μαύρη και σκληρή, όπως και η ιστορία και η πορεία του ελληνισμού μέσα από τα χρόνια.  Τα κομμάτια του σκορπίστηκαν στην Ιστορία, και μάλιστα στους διαφορετικούς παράγοντες που την έγραψαν, μα τελικά, κάποιος Οδυσσέας βρίσκεται - εδώ είναι ο πρωταγωνιστής μας ο πολύπαθος Αδάμος- που προσπαθεί να τα ανακαλύψει και να ανασυνθέσει πάλι το φυλαχτό του, όπως και το παρελθόν της οικογένειάς του.  Να ανασυσταθεί, έτσι ώστε να μη λησμονηθεί η ιστορία, να βρεθεί η ρίζα, να σιγουρευτεί ότι το στήριγμα υπάρχει, έστω κι αν αυτό είναι βαθιά ριζωμένο στις έριδες, τις αδικίες και τα δίκια του παρελθόντος. 

Ποίηση και Ιστορία πάνε μαζί σε τούτο το πόνημα.  Από τον καιρό που οι Ενετοί είχαν κλείσει τα ελληνικά σχολεία και οι ορθόδοξοι μητροπολίτες είχαν τεθεί στο περιθώριο το 1570, τότε που ο οθωμανικός στόλος αγκυροβόλησε στο Λάρνακα κι έχασε ο Γερόλεμος την οικογένειά του, ως το 1878 που οι Οθωμανοί έδωσαν την κυριαρχία της Κύπρου στους Άγγλους, δώδεκα γενιές αργότερα,  η Ιστορία βρίσκει τον Αδάμο όπως και ολόκληρη της κοινωνία γονατισμένη απο τους βαρείς φόρους που είχαν επιβάλει οι Οθωμανοί και διατήρησαν οι Εγγλέζοι.  Ο αψύς χαρακτήρας του Αδάμου που αναγκάστηκε στα δεκαέξι του να φύγει από την πατρική εστία, δεν άντεχε τον δύστροπο χαρακτήρα των αφεντικών και αυτό ορίζει και την πορεία του...

Δεν γνωρίζω τον Γ.Καλπούζο προσωπικά και διάβασα την Ουρανόπετρα κάπως καθυστερημένα. Έχει κυκλοφορήσει εδώ και τέσσερα χρόνια.  Δεν έχει σημασία ωστόσο. Πρόκειται για έργο κλασσικό.

Ενας ιππότης άνοιξε την κουβέντα

Η εισβολή ενός ιππότη -όχι κατ' ανάγκη σε λευκό άλογο- και η άλωση της διευθυντικής ηγεσίας του μουσείου Μπενάκη άναψε πολλές συζητήσεις στο χώρο του πολιτισμού και της διαχείρισής του.  Ο Γάλλος πολιτικός επιστήμονας Olivier Descotes, ένας 40χρονος φιλόδοξος εκπρόσωπος της νέας γενιάς της ευρωπαϊκής ελίτ, εκφραστής της ανάγκης ανάπτυξης της πολιτιστικής διπλωματίας, γνωστός στην Αθήνα απο τη θητεία του στη θέση του επικεφαλής του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών, αναλαμβάνει σε λίγο το τιμόνι του Μουσείου Μπενάκη.

Δεν είναι γνωστό -και ούτε θα μπορούσε- εάν ο ίδιος ο Αντώνιος Μπενάκης θα συμφωνούσε με αυτήν την επιλογή.  Η καθηγήτρια Κλασσικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Λίλα Μαραγκού, που είχε μάλιστα την τύχη να εργαστεί για χρόνια στο Μουσείο Μπενάκη, θεωρεί πως όχι.  Σίγουρα πάντως ο ευεργέτης δεν το είχε σκεφθεί όταν γράφτηκε εκείνη η επιγραφή "τω έθνει δωρείται" στην είσοδο του μουσείου.  

Η αμφιλεγόμενη επιλογή Descotes βρίσκει υπέρμαχους κάποιους Αθηναίους οι οποίοι έχουν γνωρίσει έναν χαρισματικό ευγενή νέο, στο πρόσωπο του γάλλου αξιωματούχου.  Μιλούν για έναν άνθρωπο ευρείας μόρφωσης, στοιχείο απαραίτητο για τη θέση αυτή, έναν άνθρωπο που έχει γνώση του ελληνικού πολιτισμού, εφόσον άλλωστε, προέρχεται απο οικογένεια ελληνομαθών.  Κάποιοι άλλοι ωστόσο οικτίρουν το γεγονός οτι οι κουβέντες του στα αθηναϊκά σαλόνια για τον πολιτισμό δεν έχουν γίνει ποτέ μέχρι σήμερα, στα ελληνικά...

Η θητεία του στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών κρίθηκε επιτυχής καθώς έφερε κάποιον αέρα εξωστρέφειας στο ευγενές ίδρυμα που ως την έλευσή του βημάτιζε σθεναρά και αυστηρά πάνω στη γνωστή γραμμή της francophonie.  Αυτή (η θητεία)  αποτέλεσε και την ομαλή -ομολογουμένως- προσγείωση του κυρίου Descotes στην ελληνική πραγματικότητα σε καλλιτεχνικό και κοινωνικό επίπεδο, όμως τώρα αρκετοί -κυρίως απο τον χώρο του πολιτισμού-  σχολιάζουν με κάποια δυσπιστία, οτι τα τείχη του Γαλλικού Ινστιτούτου είναι "πολύ υψηλά" για να του επιτρέψουν να εξοικειωθεί με την ελληνική πραγματικότητα και θα του φανεί "κάπως δύσκολο" να περάσει στους προθαλάμους κάποιου υπουργείου και να περιμένει συμβούλους και υπουργούς, για να βιώσει την ελληνική πραγματικότητα.

Εφόσον η Ελλάδα θέλει να ανήκει στον πυρήνα της ΕΕ, και να απολαμβάνει την αλληλεγγύη της, θα ήταν λάθος να αποκαλούμε τέτοιους ανθρώπους "ξένους". Ο χαρακτηρισμός αυτός μόνο απο ζήλεια θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί. Άλλωστε θα ήμασταν ιδιαίτερα περήφανοι εάν κάποιος συμπατριώτης μας αναλάμβανε μια τέτοια θέση σε ένα παρόμοι ίδρυμα της Γερμανίας ή της Ιταλίας, έτσι δεν είναι;  Και σίγουρα ο πολιτισμός δεν είναι ιδιοκτησία κανενός, παρα είναι μια κληρονομιά που πρέπει να σεβόμαστε για να την κληροδοτήσουμε μαζί με τη γνώση που τη συνοδεύει, στις επόμενες γενιές.  Μέχρι εκεί όμως ή να πάμε και παρακάτω; Αν συνεχίσουμε τον συλλογισμό θα καταλήξουμε στο οτι δεν πρέπει να διεκδικούμε πλέον τα κομμάτια της Ακρόπολης που βρίσκονται στο Βρετανικό μουσείο.  Μπορεί.  Υπάρχει και η λογική που λέει οτι εκεί που βρίσκεται, την θαυμάζουν εκατομμύρια άνθρωποι κάθε χρόνο, και όταν επιστρέφουν αυτοί στις πατρίδες τους συζητούν με άλλους τόσους για την Ελλάδα και την Ακρόπολή της...

Τα τελευταία χρόνια η τράπουλα των επικεφαλής των μουσειακών ιδρυμάτων της Ευρώπης ανακατεύεται και μοιράζεται συνεχώς.  Πρόσφατα έγινε ντόρος για την μετακίνηση του  βέλγου επικεφαλής της Tate Modern, Chris Derkon στη Γερμανία.  Στο Museo di Capodimonte της Νάπολι μετακόμισε ο γάλλος Sylven Belenge, ενώ μια γερμανίδα, η Σέσιλι Χόλμπεργκ ανέλαβε την Γκαλερία Ντελ Ακαντέμια της Φλωρεντίας. 

Αντί η κουβέντα να περιστρέφεται γύρω απο τον "ξένο" νέο διευθυντή του Μουσείου Μπενάκη, άλλο θα έπρεπε να μας απασχολεί.  Δεν μας λέει άραγε τίποτε ότι όλοι στο χώρο είναι απο την Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Αγγλία, και ως επι το πλείστον, σπουδαγμένοι στο Ηνωμένο Βασίλειο;   Αυτό θα έπρεπε να απασχολεί τους τίμιους και πτωχούς έλληνες.  Το θέμα της εκπαίδευσης και δει, της εκπαίδευσης στη διαχείριση του πολιτισμού.  

Κάθε φορά που οι μεταπτυχιακοί φοιτητές μας της μουσειολογίας έπειτα απο δύο εξάμηνα θεωρίας και εργαστηριακών προσομοιώσεων καλούνται να κρίνουν τις μεθόδους διαχείρισης του πολιτισμού στη χώρα μας και στο εξωτερικό ανακακλύπτουν τη διαφορά.  Είναι άλλο να διδάσκεσαι μέσα σε τέσσερεις τοίχους, κι άλλο να εκπαιδεύεσαι στο πώς θα διαχειριστείς το πολύτιμο πολιτιστικό προϊόν.   Μάλλον γι αυτό το θέμα λοιπόν θα έπρεπε να γίεται ο καυγάς στην Ελλάδα, κι όχι για τον γάλλο ιππότη. Το θέμα της εκπαίδευσης στο χώρο του πολιτισμού. Δε νοείται μια χώρα με τέτοιο παρελθόν να μην παράγει ανθρώπους που θα διατηρήσουν τα μνημεία της και θα διαχειριστούν την ιστορία της.

Μπορεί στη Βρετανία η εκπαίδευση να έχει γίνει μεγάλη επιχείρηση, όμως οι σπουδές είναι απαιτητικές.  Και τί άλλο είναι εκτός απο επιτυχημένη πολιτική στο χώρο, το γεγονός για παράδειγμα οτι οι περιοδικές εκθέσεις στη Royal Academy του Ai Wei Wei , καλλιτέχνη που διώκεται απο το κινεζικό καθεστώς, συνέπεσαν με την επίσημη επίσκεψη του κινέζου πρωθυπουργού Xi Jinping στο Λονδίνο.  Ηταν μόνο η πρόθεση των τοπικών αρχών να απευθυνθούν σε μια διαπολιτισμική κοινότητα; Οχι βέβαια. Ήταν ταυτόχρονα αποτέλεσμα και του σύγχρονου τρόπου άσκησης της διπλωματίας μέσω μιας πιο ολοκληρωμένης και διαθεματικής πολιτικής.

Σόδομα και Γόμορρα

Ταξίδι στα σύγχρονα Σόδομα δεκάδες αιώνες μετά την βιβλική καταστροφή με πήγε η Ιωάννα Μπουραζοπούλου με την πρωτότυπη ιστορία και το βιβλίο της "Τι είδε η γυναίκα του Λωτ", για το οποίο δεν έγινε πολύς λόγος  όταν είχε γραφτεί.  Μου αρέσει να διαβάζω τις ιστορίες όταν έχουν κρυώσει, όταν έχουν χάσει το άρωμα της δοξαστικής, ή σκληρής επικαιρότητας, γιατί τους δίνω το δικό μου άρωμα.  Έτσι λοιπόν, διάβασα σήμερα, αυτό το βιβλίο που κυκλοφόρησε το 2007.

Συμφωνώ τελικά οτι "η πραγματικότητα μπορεί να μην είναι παρά μια ομαδική παραίσθηση" , όπως η εικόνα που στήθηκε από την συγγραφέα, όταν ένα ρήγμα, μια μετατόπιση στα έγκατα της Νεκράς Θάλασσας, προκαλεί κάτι σαν τσουνάμι και αλλάζει οριστικά το γεωγραφικό ανάγλυφο της γης, βυθίζοντας κάτω από το νερό όλες τις παράκτιες ασιατικές, αφρικανικές κι ευρωπαϊκές χώρες.  Ύστερα, μια νέα εξουσία αναδύεται, μια αποικία ανθρώπων δημιουργείται και οι κάτοικοί της την ακολουθούν, υποτάσσονται,  τηρώντας πιστά κάποιους κανόνες.  

Οι κανόνες καθορίζονται από μια απρόσωπη Κοινοπραξία που έχει έδρα στο Παρίσι, το οποίο είναι πλέον παραθαλάσσιο και στόχος είναι η εκμετάλλευση του μυστηριώδους βιολετί αλατιού που αναβλύζει στην περιοχή του ρήγματος.  Ολόκληρη η αποικία, οι κάτοικοι με τις ζωές τους και την καθημερινότητά τους λειτουργούν για να έρθει αυτός ο πλούτος στο φως, να κάνει τους πλούσιους πιο πλούσιους.  Οι ίδιοι, σαν άοκνα μυρμήγκια μέσα στην αποικία-κλουβί, συνεχίζουν υποταγμένα τη δουλειά τους όπως προβλέπεται και δεν διαταράσσουν την καταπιεστική ζωή τους, ούτε καν με μια σκέψη φυγής από το ζοφερό, υγρό και χωρίς οξυγόνο περιβάλλον στο οποίο βρέθηκαν.

Το σκηνικό θυμίζει Οργουελ και οδηγεί μετά από περιπλάνηση στο σκοτεινό σημείο όπου κρύβεται η συνειδητοποίηση οτι ο εφιάλτης δεν είναι εκεί έξω αλλά βαθιά μέσα στον καθέναν από εμάς.   

Έξι υψηλόβαθμοι υπάλληλοι, ένας Γάλλος, ένας Ισπανός, ένας Μαυροβούνιος, ένας Τούρκος, μια Βρετανίδα κι ένας Ιταλός, ζουν τις εφιαλτικότερες μέρες τους, αν και διακεκριμένοι πολίτες αυτής της ιδιότυπης "χώρας", όταν για πρώτη φορά μετά από είκοσι ολόκληρα χρόνια ταπεινωτικής υποταγής στον εξουσιαστή του τόπου, αναγκάζονται να αναλάβουν δράση όταν εκείνος θα βρεθεί νεκρός.  Μα και οι ίδιοι αυτοί δεν είναι τίποτε άγιοι.  Ένας πρώην απατεώνας είναι σήμερα δικαστής, ένας πρώην εγκληματίας είναι σήμερα ιερέας, μια πρώην πόρνη είναι η σύζυγος του βασιλιά.  Αυτή η εκδοχή του μέλλοντος δεν είναι καθόλου αισιόδοξη αλλά η συγγραφέας καταφέρνει να σε κάνει να αγαπήσεις του ήρωες της και να τους συμπονέσεις στη δύσκολη στιγμή τους -όταν ζουν μέσα σε κλίμα νοσηρής καχυποψίας, παράλογης ενοχής και ανεξέλεγκτου φόβου- παρά την αηδία που μπορεί να σε κάνει να νοιώσεις το σκοτεινό τους παρελθόν.

Το τι ακολουθεί, αποτελεί ένα εκρηκτικό μείγμα φαντασίας, σύγχυσης και κινηματογραφικής διάθεσης με εναλλαγή δυνατών συναισθημάτων και  έντονων εικόνων με πλούσια τραγικότητα και χιούμορ ενίοτε, όπως το κάψιμο του πτώματος του κυβερνήτη και η αδυναμία του να καεί στο φούρνο των ανακτόρων, η κλοπή του θησαυρού  -που όλοι μέσα τους τελικά ονειρεύονταν, προς τιμωρία της Κοινοπραξίας που το εκμεταλλεύεται- καθώς μεγάλες ποσότητες από την παραγωγή του μυστηριώδους βιολετί αλατιού μεταφέρονται με βασανιστικό τρόπο μέσα στη φονική έρημο.  

Μα και ίδιο το πέρασμα τελικά αυτής της ερήμου, είναι σημειολογικά μια κορυφαία στιγμή της ιστορίας, μιας και ήταν το απαγορευμένο όριο, που προηγουμένως, θεωρείτο θανατηφόρο από τους αποίκους...  Ίσως τελικά τα Σόδομα και Γόμορρα είναι ταυτόχρονα πηγή πλουτισμού για κάποιους και αφορμή για υπέρβαση γι άλλους.  Τότε και τώρα.  

Όχι, δεν είναι μια ιστορία επιστημονικής φαντασίας, αν και εύκολα θα μπορούσε. Είναι ένα απότομο ξύπνημα -όπως αυτό που έζησαν οι ήρωες της ιστορίας- μόνο που αυτή τη φορά αφορά το ελληνικό μυθιστόρημα, που σπανίως βλέπει τη συνολική εικόνα του κόσμου απο μακριά, σπανίως βλέπει τον κόσμο παγκόσμιο.  Συνήθως φοράει μεγενθυτικούς φακούς, κάνοντας την κουκίδα του χωριού μας το κέντρο του κόσμου.  

Η Ιωάννα Μπουραζοπούλου ναι, μπορεί να καυχιέται οτι έβγαλε τους φακούς και μαθαίνει στον αναγνώστη της να το κάνει κι αυτός.

Καλή Αντάμωση λοιπόν!

Δεν είναι καθόλου τυχαίο που του απένειμαν το Prix Goncourt.  Το βιβλίο "Καλή Αντάμωση εκεί Ψηλά" συγκίνησε τους Γάλλους και όχι μόνον αυτούς.  Όλες οι χώρες της Ευρώπης που είχαν εμπλοκή σε εκείνο τον πόλεμο, έχουν ζήσει τέτοιες βαθειά ανθρώπινες συνταρακτικές ιστορίες, ιστορίες που ταλάνισαν τις οικογένειες των θυμάτων για πολλά χρόνια μετά το τέλος του πολέμου και άφησαν τα σημάδια από τα τραύματά τους και στις επόμενες γενιές.

Το βιβλίο αυτό του Pierre Lemaitre, που κυκλοφορεί στην Ελλάδα από τις εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ, κλείνει μέσα του όλο τον ανθρώπινο πόνο που προκαλεί η ιστορία στα θύματά της.   Αλλά δεν είναι ένα βιβλίο ιστορικό. Με πολλά στοιχειά πλοκής αστυνομικής την οποία ο συγγραφέας δείχνει να γνωρίζει καλά, οδηγεί τον αναγνώστη στα παρασκήνια του Πρώτου Παγκόσμιου πολέμου.  Στη σκιά των γεγονότων και στην καθημερινότητα των μικρών κι ασήμαντων, ή σημαντικών, πρωταγωνιστών της Ιστορίας.

Μια χώρα γιατρεύει τις πληγές της, μαζεύει κομμάτια από το πεδίο της μάχης και δοξάζει τα θύματα του πολέμου της.  Έχει μεγάλη ανάγκη να το κάνει αυτό, όμως ταυτόχρονα δημιουργεί χώρο για την γέννηση συνωμοσιών, ομάδων κατεργάρηδων και μικροαπατεώνων, καθώς και μιας μεγάλης απάτης. Κάθε οικογένεια έχει κάποιο θύμα και όλοι έχουν ανάγκη να κλάψουν, να θρηνήσουν, να δοξάσουν, να κρατήσουν μέσα τους αναμνήσεις και νοσταλγία για τους "ήρωες". 

Ποιοι είναι οι ήρωες" όμως; Αυτοί που επέζησαν και στήνουν τώρα μια μεγάλη απάτη, επειδή κανείς δεν μπορεί να τους εξασφαλίσει μια αξιοπρεπή ζωή;  Κάποιοι που  δημιούργησαν πιο πολλά θύματα για να φανούν πραγματικά ανδρείοι κατά την επιστροφή τους;

Η ιστορία του Lemaitre ξεκινάει με τη λήξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου όταν δυο στρατιώτες ο Αλμπέρ Μαγιάρ και ο Εντουάρ Περικούρ επιστρέφουν από τα χαρακώματα.  Με πολλά τραύματα στο σώμα και στην ψυχή, δυσκολεύονται να επιβιώσουν.   Χάρισαν τη νίκη στη χώρα τους και στον εαυτό τους έκαναν ένα μεγάλο δώρο, την επιβίωση! Μα τί μ' αυτό; 

Με νέα ταυτότητα πια, ζουν στη χώρα που υπηρέτησαν.   Ο ένας κρύβει το σκαμμένο από τα τραύματα πρόσωπό του πίσω από μάσκες.  Ο άλλος στηρίζει, προστατεύει και βοηθάει τον σύντροφό του όπως θα έκανε και στο πεδίο της μάχης.  Γίνεται στόχος ζωής γι αυτόν, να τον σώσει.  Γι αυτό και ενώ δεν διαθέτει τη στόφα του απατεώνα, μπαίνει σε όλα και σκέφτεται κάθε μικρή λεπτομέρεια ώστε να επιτύχει η περίτεχνη "επιχείρηση" που συνέλαβε ο παραμορφωμένος σύντροφός του, στις ατέλειωτες ώρες που βρίσκεται κλεισμένος μέσα σε τέσσερις τοίχους.     

Με την ιστορία που βιώνουν μεταπολεμικά, καθώς η χώρα και οι άνθρωποι παλεύουν να σταθούν στα πόδια τους,  ο αναγνώστης φτάνει να αναρωτηθεί, έκαναν καλά άραγε που "πέθαναν" στο πεδίο της μάχης, ή έκαναν καλύτερα που επέστρεψαν με άλλη ταυτότητα πιά στη χώρα που δοξάζει τα πεσόντα παιδιά της, μα ταυτόχρονα δίνει χώρο να ανδρωθούν τέρατα γραφειοκρατίας και απατεωνιάς....

Οι δυο φίλοι  ζουν αφημένοι στην πονεμένη μοίρα τους και για να σταθούν όρθιοι, μη έχοντας τίποτε να χάσουν καταστρώνουν ένα άνευ προηγουμένου θεαματικό σχέδιο απάτης.  Δεν κάνουν όμως απάτη μόνο αυτά τα περιθωριοποιημένα ανθρωπάκια της ιστορίας, μα και οι μεγάλοι και τρανοί, όπως ο "δοξασμένος" απο την πατρίδα Ανρί ντ' Ολνε Πραντέλ, που τυχαία υπήρξε και αξιωματικός τους στο πεδίο της μάχης...

Υπεύθυνος για το θάνατο πολλών ανδρών στο μέτωπο, ο Ανρί ντ' Ολνε Πραντέλ ετοιμάζεται να πλουτίσει στήνοντας μια απίστευτη επιχείρηση αισχροκέρδειας, πάνω στον πόνο των οικογενειών που θρηνούν θύματα στη Γαλλία.  Το ποιός είναι μεγαλύτερος απατεώνας θα το αποφασίσει ο κάθε αναγνώστης μόνος του.

Πράγματι, το θέμα αυτό ταλάνισε για χρόνια την ιστορία τόσο της Γαλλίας όσο και άλλων χωρών που είχαν εμπλοκή στον πόλεμο.  Ο Pierre Lemaitre το στήνει με μαεστρία. Μας μεταφέρει στη βαριά ατμόσφαιρα της εποχής όπου οι καιροσκόποι διαφεντεύουν τις ζωές των πονεμένων, όπου οι δειλοί παριστάνουν τους ήρωες, όπου ήρωες δεν υπάρχουν αλλά σίγουρα κάπου υπήρξαν....  Τελικά, οι ζωές των "Ηρώων-Πρωταγωνιστών" του συγγραφέα, συγκλίνουν δραματικά σε ένα αποκαλυπτικό και λυτρωτικό φινάλε για την τραγωδία της μεταπολεμικής Γαλλίας.

Ο Πιερ Λεμέτρ γεννήθηκε στο Παρίσι το 1956. Δίδαξε για πολλά χρόνια λογοτεχνία , προτού αποφασίσει να γίνει συγγραφέας. Το 2006 κυκλοφόρησε το πρώτο του αστυνομικό μυθιστόρημα, Travail soigné. Ακολούθησαν άλλα έξι μυθιστορήματα στην ίδια κατηγορία, κατατάσσοντας τον Λεμέτρ στους πιο καταξιωμένους και δημοφιλείς συγγραφείς αστυνομικών μυθιστορημάτων στη Γαλλία. Τα βιβλία του γνωρίζουν μεγάλη εμπορική επιτυχία και έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Έχει λάβει πολυάριθμες διακρίσεις για το έργο του, ανάμεσά τους τα βραβεία: Prix du Premier Roman du Festival de Cognac, Prix Le Point du Polar Européen, Prix des Lecteurs Policier du Livre de Poche, το Crime Writers Association International Dagger Award, καθώς και το πρόσφατο βραβείο Goncourt 2013.

ΧΙΟΝΙ που τα καλύπτει όλα...

Δεν ξέρω εάν φταίει που το διάβασα σε λάθος εποχή.  Ενώ το καλοκαιράκι του Οκτωβρίου καλά κρατούσε και με καλούσε για τις τελευταίες αποδράσεις κοντά στη θάλασσα, εγώ άνοιγα τις σελίδες του και σε κάθε μου βήμα βούλιαζα στο λευκό αφράτο χιόνι.  Το "Χιόνι" του Ορχάν Παμούκ με μπέρδεψε πολύ, με πήγε προς τα πίσω, προς τα εμπρός, με ταξίδεψε ανατολικά, μου έβαλε γρίφους στο κεφάλι δυσεπίλυτους για το δυτικό τρόπο σκέψης...

Η πολιτική είναι πανταχού παρούσα στα βιβλία του νομπελίστα Παμούκ.  Μα το χιόνι σε αυτό εδώ το βιβλίο σε πνίγει, ύστερα σε κάνει να ανασαίνεις, σε ξαλαφρώνει, σε ηρεμεί και σε εκνευρίζει ταυτόχρονα.  Είναι πάντα εκεί, πέφτει ασταμάτητα και κάνει τους πολίτες του Καρς (της πόλης στην οποία εκτυλίσσεται η ιστορία, βρίσκεται στα σύνορα με την Αρμενία) να λαχταρούν την ευτυχία που έχουν χάσει, γιατί καθώς πλησιάζουν οι Δημοτικές εκλογές βλέπουν μια σειρά απο νεαρές γυναίκες που φορούν μαντίλα να αυτοκτονούν.  Σαν μια "επιδημία" απο αυτοκτονίες να έχει εξαπλωθεί, και καθορίζει τη ζωή και τη μοίρα όλων.

Ενας νεαρός ποιητής, ο Κα, μετά απο αρκετά χρόνια στη Γερμανία επιστρέφει στη χώρα του ως δημοσιογράφος για να ερευνήσει το θέμα των αυτοκτονιών. Δεν χρειάζεται να του αποκαλύψει κανείς οτι το κράτος παρακολουθεί ακόμα και τις ανάσες του.  Το γνωρίζει.  Σε κάθε βήμα του, σε κάθε σκέψη, δεν είναι μόνος.  Ούτε όταν ανακαλύπτει τον παλαιό έρωτά του με την όμορφη Ιπέκ, που στο μεταξύ έχει παντρευτεί άλλον κι έχει χωρίσει.  Τώρα του λέει πως θέλει να τον ακολουθήσει για να ζήσουν μαζί στη Γερμανία, ενώ δεν του δείχνει πόσο μέσα στην πολιτική κατάσταση είναι χωμένη και η ίδια και η οικογένειά της...

Ιμάμηδες, επαναστάτες και μη, πολιτικές δολοφονίες, μηχανοραφίες, μπερδεύουν τον Κα για το αν πιστεύει ή όχι στη θρησκεία, για το αν είναι βλασφημία ή όχι η αυτοκτονία μιας γυναίκας που δεν αποδέχεται να εγκαταλείψει τη μαντίλα της.  Τελικά είναι άθεες αφού επιλέγουν τη βλασφημία, ή μήπως όχι;  Μπλέκεται και με ένα γελοίο θεατρικό πραξικόπημα των Κεμαλιστών, στην αρχή είναι μια απλή θεατρική παράσταση μα τελικά εξελίσσεται σε μοχλό πίεσης σε μια κοινωνία που δεν ήταν έτοιμη να δεχθεί κάποια πράγματα, μα εκείνος γίνεται πιόνι τους άθελά του.  Αυτός ήταν ο στόχος; Και όχι μόνον αυτός;  Ο ήρωας παραπαίει διχασμένος μπροστά στο ερώτημα εάν η θρησκευτική πίστη συνδέεται και με την οπισθοδρόμηση.

Μέσα σε αυτόν τον παραλογισμό θρησκείας και πολιτικής, άθελά του ο Κα τους οδηγεί εκεί που θέλουν μα κι εκείνος διαφεύγει στην ποίηση, την οποία είχε αδυναμία να πλησιάσει το τελευταίο διάστημα.   Γράφει, γράφει παντού, όπου υπάρχει χιόνι, καταθλιπτικό, χαρούμενο, μαλακό, παγωμένο, καταπραϋντικό, αναλγητικό, χρησιμοποιεί το χιόνι και γράφει ασταμάτητα ο Κα. Αυτό τελικά είναι και που τον προετοιμάζει για να ενηλικιωθεί και να επιστρέψει -μόνος, όχι όπως ονειρευόταν με την Ιπέκ- στη Γερμανία.

Δεν αιφνιδιάζει τον υποψιασμένο αναγνώστη οτι ο Κα, για τον οποίο εκδόθηκε ένταλμα σύλληψης στην Τουρκία, μετά απο εκείνο το τριήμερο,  δολοφονήθηκε κάποια στιγμή αργότερα στη Φρανκφούρτη.  Επιστρέφει όμως στο Καρς, χιονισμένο πάντα, έτσι όπως τότε τις τρεις μέρες που έμεινε εκεί ο Κα, εκείνος που σήμερα αφηγείται την ιστορία, ο Ορχάν, ποιητής κι αυτός, νεαρός και άσημος.   Ο Ορχάν ήταν ο αφηγητής μας απο την αρχή.  Μόνο που"επέτρεπε" στον ήρωά του βιβλίου τον Κα, να απευθύνεται στον αναγνώστη, απευθείας χωρίς διαμεσολάβηση.

Ήταν πολλές οι στιγμές που ένοιωσα το ΧΙΟΝΙ να με πλακώνει, να γλυστράω στα πεζοδρόμια του Καρς και ν' αναρωτιέμαι πώς μπορεί κανείς να κοιτάει την ιστορία κατά πρόσωπο, όταν το πρόσωπο αυτό είναι καλυμένο με μαντίλα;  Σίγουρα το μυθιστόρημα είναι ένας καλός τρόπος να κοιτάξει κανείς τα πράγματα και ο Ορχάν Παμουκ, που στη χώρα του έχει διωχθεί για τις απόψεις του, με το ΧΙΟΝΙ το κάνει πράξη, σαν γνήσιο τέκνο μιας έντονα πολιτικοποιημένης γενιάς, της γενιάς της δεκαετίας του '70 μιας περιόδου ταραγμένης στην σύγχρονη τουρκική πολιτική ιστορία.  

Συγγραφείς στους δρόμους

Το δικαίωμα τον φυλακισμένων, στην ...ανάγνωση είναι ένας μεγάλος  διάλογος που αναπτύσσεται αυτόν τον καιρό στο Ηνωμένο Βασίλειο.  Όσο κι αν ξενίζει τον έλληνα, ο οποίος δαπανά τη φαιά του ουσία προσπαθώντας να απαντήσει στα διλημματα που του στήνουν επιτηδίως οι κυβερνώντες αυτές τις πονηρές ημέρες, το θέμα απασχολεί ολοένα και περισσότερο τον κόσμο των διανοουμένων στο Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς γνωστοί συγγραφείς έχουν αντιδράσει σθεναρά στους κανονισμούς που έθεσε το Υπουργείο Δικαιοσύνης τον προηγούμενο μήνα, για την απαγόρευση της αποστολής βιβλίων εντός των φυλακών !

"Οι κρατούμενοι πρέπει να έχουν πρόσβαση στις βιβλιοθήκες", φωνάζουν συγγραφείς όπως η Carol Ann Duffy, ο Julian Barnes, ο Ian Mc Ewan, ο  Mark Haddon και ο Salman Rushdie που  ζητούν απο τον αρμόδιο υπουργό Chris Grayling να αποσύρει την απαγόρευση.  Κι εκείνος απο την πλευρά του τους απαντά οτι "είναι ασύλληπτο να εισέρχονται στις φυλακές ανεξέλεγκτα πακέτα", καθώς και οτι επιτρέπεται στους κρατούμενους "να έχουν πρόσβαση στις ίδιες βιβλιοθήκες των φυλακών, όπως έχουν και οι άλλοι πολίτες"

Η Εταιρεία Συγγραφέων και ο Πρόεδρός της Philip Pullman επιμένουν οτι οι νέοι κανονισμοί κάνουν απαγορευτικό να λαμβάνουν μικροπράγματα οι κρατούμενοι απο τις οικογένειές τους, και αυτό είναι κίνηση μάλλον εκδικητική και σίγουρα όχι σοφρωνιστική, καθώς ακυρώνει ακόμη και τις ρυθμίσεις που είχαν γίνει το 1999, για την ελεύθερη πρόσβαση των φυλακισμένων στις βιβλιοθήκες των φυλακών που τώρα έχουν καταρρεύσει.    Οι περισσότερες τέτοιες βιβλιοθήκες ανοίγουν μόνον για 45 λεπτά και , όπως επισημαίνουν, έχουν μεγάλες ελλείψεις, ή διαθέτουν βιβλία κατεστραμμένα και κακοδιατηρημένα.        

Στο διάλογο αυτό εκτός απο γνωστούς συγγραφείς, έχουν εμπλακεί πολίτες, φυλακισμένοι, υπουργεία,  και άρα το θέμα αφορά ένα μεγάλο μέρος του πολιτικού διαλόγου.....  Πρωτόγνωρο για τα ελληνικά δεδομένα , όπου ο πολιτικός διάλογος στα θέματα πολιτισμού είναι πράγμα ανύπαρκτο....

"Οι άνθρωποι που οδηγούνται στη φυλακή τιμωρούνται ήδη αρκετά με τη στέρηση της ελευθερίας τους.. Ας μην ψάχνουμε κι άλλους τρόπους να διευρύνουμε την τιμωρία τους .  Ας τους βοηθήσουμε να ενσωματωθούν στην κοινωνία.  Η ανάγνωστη μπορεί να βοηθήσει αυτήν την αποκατάσταση", επιχειρηματολογεί ο  Philip Pullman στην επιστολή που έστειλε πρόσφατα στον Υπουργό  ζητώντας συνάντηση.

Η Anne Sebba, συγγραφέας και μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της Εταιρείας Συγγραφέων θεωρεί οτι η κυβέρνηση έχει αποτύχει στην παροχή των κατάλληλων υπηρεσιών βιβλιοθηκονομίας στα σοφρωνιστικά ιδρύματα.  "Είναι αδύνατο να καταλάβουν γιατί οι συγγραφείς δίνουν απο το χρόνο τους και επισκέπτονται τους φυλακισμένους, πόσο σημαντικό είναι γι αυτούς εκεί μέσα να έχουν κανονική πρόσβαση σε καλά βιβλία, σε βιβλία όχι κατεστραμμένα, όχι έτοιμα προς καταστροφή, αλλά βιβλία που θα διάβαζε ο καθένας στην κοινωνία μας",  λέει και χαρακτηρίζει "απίστευτο σκάνδαλο" την απαγόρευση της κυβέρνησης.   Κάποιος που έχει περάσει απο φυλακή, είπε με νόημα, θα μπορούσε να τους πληροφορήσει πόσο σημαντικό είναι το διάβασμα, για την επανεισδοχή κάποιου στην κοινωνία του πολιτισμού.....

Το νησί της ντροπής και της υποκρισίας

Αφού είναι η ώρα να πέσει στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης το θέμα του ενοικίου της ατόλης Diego Garcia, ας θυμηθούμε ένα θέμα παλιό, αυτό της αυτοδιάθεσης των λαών, θέμα ξεχασμένο που κάποτε μαθαίναμε στα αμφιθέατρα των πανεπιστημίων Πολιτικών Επιστημών, ως δικαίωμα αναφαίρετο και βασικό για τους λαούς του κόσμου....

Η βρετανική ιδιοκτησία λοιπόν θα επαναδιαπραγματευθεί εντός ολίγων μηνών με τους αμερικανούς ενοικιαστές, την παραμονή της στρατιωτικής βάσης των ΗΠΑ στο νησί, το οποίο αποτελούσε κάποτε παράδεισο για τους αυτόχθονες, τους Chagos που ζούσαν εκεί ήρεμα απο το ψάρεμα και  τις καλλιέργειες ινδικής καρύδας. 

Φυσικά  ούτε ένας απο εκείνους τους ανθρώπους δεν έχει μείνει τώρα πια, στο παραμυθένιο αυτό τοπίο με τους κοραλλένιους βυθούς, αφού απο τη δεκαετία του '60, όταν το μέρος νοικιάστηκε για το μαγικό ποσό του ενός δολλαρίου (!) το χρόνο (!) απο τις ΗΠΑ, στα γαλανά νερά ψαρεύουν μόνο αμερικανοί πεζοναύτες τις ελεύθερες ώρες τους. 

Οι ΗΠΑ απαίτησαν να γίνουν εκκαθαρίσεις στην περιοχή, πριν  εγκατασταθούν, ώστε να παραλάβουν "καθαρό" το τοπίο της εξωτικής ατόλης.  Ετσι, απο το 1968 έως και το 1973, οι κάτοικοι βρέθηκαν υπο πολιορκία, μέχρι να αναγκαστούν να φύγουν όλοι απο το νησί που βρίσκεται σε απόσταση 2.000 χιλιομέτρων απο τις ινδικές ακτές.   Κι όσοι δεν έφυγαν οικειοθελώς, στριμώχτηκαν ακούσια μέσα σε ένα καράβι, σχεδόν σαν σκλάβοι, διώχθηκαν και εγκαταλείφθηκαν  στη μοίρα τους στον Μαυρίκιο ή τις Σεϋχέλλες.  Τώρα πιά , τόσα χρόνια αργότερα, το δικαίωμά τους να επιστρέψουν στην πατρίδα και στα σπίτια τους δεν έχει αναγνωρισθεί μολονότι οι "εμπειρογνώμονες" του κόσμου όλου χαρακτηρίζουν "κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου" τον ξεριζωμό τους.  

Είναι αστείο, αλλά η ετυμηγορία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αναφέρει ούτε λίγο-ούτε πολύ, οτι συναίνεσαν στον εκτοπισμό τους, αφού προκειμένου να πάρουν μια ελάχιστη αποζημίωση, έβαλαν το δακτυλικό τους αποτύπωμα σε έγγραφα που δεν ήξεραν να διαβάσουν!  Οι βρετανοί, για να απαλύνουν τη διεθνή κατακραυγή, τους εκχώρησαν τα τελευταία χρόνια τη βρετανική υπηκοότητα κι έτσι οι Chagos μπορούν να καυχιούνται πως είναι βρετανοί, χωρίς σπίτι και πατρίδα...

 Πού να το ήξερε ο θαλασσοπόρος απο την Ανδαλουσία, Ντιέγο Γκαρθία , οτι το νησάκι που ανακάλυψε αφού είχε ταξιδέψει μήνες στους ωκεανούς, θα "πέρναγε απο πολλά χέρια", και θα αποκτούσε κάποτε τόσο τεράστια στρατηγική σημασία.  Δεν φανταζόταν οτι μία μέρα, οι κοραλλιογενείς ύφαλοι που περιβάλουν το νησιωτικό σύμπλεγμα, θα έσπαγαν απο τις άγαρμπες μετακινήσεις πυρηνοκίνητων υποβρυχίων.  Ούτε περνούσε βέβαια απο το μυαλό του, οτι χιλιάδες στρέμματα κοκοφοινικόδεντρων θα κόβοντανμε τόσο ανήθικο τρόπο,  για να "στρωθούν" οι διαδρομοι για τα αεροσκάφη B-52 των αμερικανών. 

Ήταν μια επωφελής επένδυση για την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, αυτό το ενοικιοστάσιο.  Δεν κόστισε τίποτε, και ταυτόχρονα έγινε το ορμητήριο για όλους τους παράλογους πολέμους των τελευταίων δεκαετιών, τον Πόλεμο του Κόλπου το 1991, τους βομβαρδισμούς στο Αφγανιστάν το 2001, της Βαγδάτης το 2003 και ποιός ξέρει τί άλλο που δεν έχει φτάσει ακόμα στα αυτιά της γηραιάς Αλβιώνας.  

Τώρα η ιστορία του ήλθε πάλι στην επιφάνεια λόγω της εξαφάνισης του αεροσκάφους της Μαλαισίας, και όλα τα σενάρια είναι ανοιχτά... Πάντως η ρίψη αεροσκαφών ανήκει στις δραστηριότητες της βάσης αυτής, όταν ο στόχος είναι η προστασία των συμφερόντων των ΗΠΑ κι αυτό είναι κάτι που δεν το αρνούνται οι αμερικανοί. 

Ένα είναι σίγουρο: Οι Chagos δεν πρόκειται να επιστρέψουν στον τόπο τους.  Το δικαίωμά τους το αναφαίρετο, είναι πολύ ασήμαντο μπροστά στα τεράστια πολιτικοστρατιωτικά συμφέροντα μιας υπερδύναμης.  Το Λονδίνο δεν θα χάλαγε ποτέ το χατήρι τον ΗΠΑ, και σ'αυτό βασίστηκε κι ο αμερικανός Πρόεδρος Ομπάμπα που -εκ του ασφαλούς- παρέπεμψε τους Chagos στον κ. Κάμερον όταν το αίτημά τους έφτασε στο γραφείο του....