Αλήθεια δεν ξέρω πώς μπορείς να κάνεις το σωστό όταν έχεις μόνο κακές επιλογές. Αυτό ψάχνει και ο Λίον, εκεί στην υπέροχη, μαγευτική, ρομαντική, σκληρή, Κωνσταντινούπολη,την εποχή που η Ευρώπη βγαίνει λαβωμένη απο έναν πόλεμο. Ο συγγραφέας Τζόζεφ Κάνον, ξέρει πολύ καλά την πόλη και κρατώντας το χέρι του ο αναγνώστης,περπατά μαζί του στα σοκάκια, στα παζάρια, στους μιναρέδες της.
Με εκπληκτικές περιγραφές, μυστηριακή ατμόσφαιρα οι "Σκιές στο Βόσπορο" είναι μια ιστορία που εκτυλίσσεται στη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, την ώρα ακόμα που σκοτάδι απλώνεται στην Ευρώπη, Εβραίοι στοιβάζονται σε τραίνα και πλοία για να φυγαδευτούν με τη βοήθεια του ξένου παράγοντα,ενώ στα στενά του Μπεμπέκ, στη γέφυρα του Γαλατά,στο Καράκιοϊ, στο Πέραν, και τα Πριγκηπόννησα το κυνηγητό των κατασκόπων δεν έχει σταματήσει. Εξαιρετικό σκηνικό, εξαιρετική περιγραφή.
Με φόντο τα παζάρια, τα τζαμιά και τα εγκαταλελειμμένα αρχοντικά, η ριψοκίνδυνη απόπειρα του Λίον να σώσει μια ζωή τον οδηγεί σε ένα απελπισμένο ανθρωποκυνηγητό που τελικά απειλεί και τη δική του ζωή..
Η ιστορία αφορά την κατασκοπευτική δράση Ρώσων και Αμερικανών στην ουδέτερη κατά τον πόλεμο Τουρκία. Ο ρόλος τους έχει τελειώσει με τη λήξη του Πολέμου οπότε οι κατάσκοποι πρέπει να γυρίσουν σπίτια τους. Ο Λίον είναι εξωτερικός συνεργάτης μεγαλοεπιχειρηματία, που έχει σχέσεις με το αμερικανικό Προξενείο. Συγκεντρώνει πληροφορίες. Μια από τις αποστολές είναι να παραλάβει έναν Γερμανό και να τον βγάλει απο τη χώρα με ασφάλεια. Την ώρα που τον παραλαμβάνει δέχονται επίθεση και πυροβολούν. Αυτός που τους επιτέθηκε είναι ο μεγαλοεπιχειρηματίας! Γιατί όμως;
Οι διπλωματικοί κύκλοι της Πόλης, Ρώσοι και Αμερικανοί αναστατώνονται. Οι υπηρεσίες αναζητούν το Γερμανό, δήμιο-ναζί με απεχθή δράση στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ο Λίον αποφασίζει να διασώσει τον Γερμανό στέλνοντάς τον στις ΗΠΑ, μέσω Κύπρου, με δική του πρωτοβουλία, τώρα που έμεινε ακέφαλος από εντολές.
Έτσι ξεκινά μια σειρά από περιπέτειες και ανατροπές και προδοσίες για τον Λίον, που βλέπει τα πάντα γύρω του να γκρεμίζονται. Ο μεγαλοεπιχειρηματίας έχει πλαστά διαβατήρια και πολλά χρήματα, κρυμμένα ακόμη και από τον κρυφό προϋπολογισμό της εταιρείας του για "έκτακτα έξοδα". Γιατί;
Ο Λίον, παράλληλα με το ανθρωποκυνηγητό, έχει να αντιμετωπίσει την κατάθλιψη της γυναίκας του, που έπαιξε ρόλο στο παρελθόν στη διάσωση εβραίων γυναικών και παιδιών. Αναγκάζεται να παραδεχθεί τη σχέση του με τη γυναίκα ενός αμερικανού διπλωμάτη, όταν αυτός βρίσκεται πυροβολημένος. Η μυστική αστυνομία τον ανακρίνει επίμονα. Θα λυγίσει στο τέλος και θα παραδώσει τον Γερμανό στους Αμερικανούς ή θα κάνει το δικό του και θα τον φυγαδεύσει πάση θυσία; Θα τον ανακαλύψουν οι μυστικές υπηρεσίες της Τουρκίας;
Ένα ένα τα βήματα οδηγούν στη λύση του μυστηρίου. Ο ελλειπτικός λόγος, οι κοφτές και σύντομες προτάσεις και η πολύ συχνή χρήση δευτερευουσών προτάσεων, χωρίς ρήματα και υποκείμενα, δημιουργούν εμπόδια στη χαλαρή ανάγνωση του βιβλίου και κρατούν τον αναγνώστη σε εγρήγορση. Ωστόσο, υπάρχουν πολλές ανατροπές και εκπλήξεις στην πλοκή που σίγουρα κρατούν το ενδιαφέρον ενεργό, ως το τέλος.
Απο τις εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ
Κυριακή 25 Αυγούστου 2013
Τετάρτη 7 Αυγούστου 2013
Πέλαγος φουρτουνιασμένο με Αθώους και Φταίχτες
Τι θα σκεφτόταν άραγε ένας επισκέπτης που περιηγείται την πόλη των Χανίων, σκοντάφτοντας στα ερείπια του χρόνου και απαριθμώντας τα έντεκα τζαμιά και τα εφτά χαμάμ της πόλης; Ένας παππούς στο "Αθώοι και Φταίχτες" της Μάρως Δούκα εξηγεί οτι όσο πιο πιστοί ήταν οι χανιώτες, τόσο πιο καθαροί ήταν. Χάνεις την πίστη σου στο Θεό , χάνεις και την ανάγκη σου για το νερό, λέει κι εξηγεί οτι πολύ προτού ξεριζωθούν, οι μουσουλμάνοι απο τα Χανιά τα περισσότερα χαμάμ είχαν κλείσει και τα τζαμιά -εάν εξαιρέσεις πεντε ή έξι- είχαν ξεπέσει κι ήταν να κλαις σαν έπβλεπες τον μουεζίνη να κυνηγά με το σκουπόξυλο τα σκυλιά απο τον περίβολο του τζαμιού και τη γυναίκα του μουεζίνη ν' απλώνει την μπουγάδα της παραδίπλα....
Η Μάρω Δούκα έχει επιλέξει έναν ιστορικό καμβά πάνω στον οποίο κέντησε την ιστορία της. Πρόκειται για μια περίοδο εξαιρετικά ενδιαφέρουσα για την ελληνική ιστορία και την ιστορία της Κρήτης και του ελληνισμού. Η ιστορία, όπως όλες οι ιστορίες στην Ελλάδα, έχει αθώους και φταίχτες, έχει ανήξερα θύματα και δύσκολες, ή στημένες καταστάσεις, έχει ανυποψίαστους τυχερούς που γλύτωσαν, αλλά και άτυχους κακομοίρηδες που ξεριζώθηκαν απο τα σπίτια τους, έχει επιχειρηματίες, αστυνόμους, υπονομευτές και απατεώνες, έχει πρόσωπα που όσο και να είναι προϊόν φαντασίας έχουν απόλυτη σχέση με την πραγματικότητα, έχει διαπλεκόμενους και συμφέροντα, ανθρώπους-προϊόντα μετανάστευσης, έτσι τότε, όπως και τώρα. Όλα ίδια. Ή σχεδόν ίδια.
Το "Αθώοι και Φταίχτες" κλείνει μέσα του την Ιστορία των Χανίων μα όχι μόνο. Είναι η ιστορία της Ελλάδας, του κάθε χωριού και πόλης, της κάθε ελληνικής γωνιάς και του κατοίκου της.... Είναι το ίδιο έργο που θα μπορούσε να γυριστεί ταινία και σε άλλες εποχές με άλλα πρόσωπα, με άλλα σκηνικά και κοστούμια. Είναι ένα ταξίδι στο χρόνο. Εχει παντού τέτοιους ήρωες με φιλοδοξίες, όνειρα, συμφέροντα, εμμονές, συναισθήματα δυνατά, που μόνο ο χρόνος και ο τόπος μπορεί να διαχειριστεί. Μόλις το διαβάζεις, θες μετά να σωπάσεις για πολλή ώρα....
Μου ήρθαν έτσι στο μυαλό τα λόγια μιας γιαγιάς χανιώτισσας που έλεγε οτι "χωρίς τη φθορά του σώματός μας και χωρίς το θάνατο, χρόνος δεν υπάρχει. Τον χρόνο τον μετρούμε με τα σημάδια του πάνω μας. Εμεινα κι εγώ σιωπηλή αφού το διάβασα. Σιωπηλή σκεφτόμενη τα εγγόνια και τα δισέγγονά της να λογομαχούν για τις περιουσίες, για όσα χάθηκαν, για όσα κερδήθηκαν, για τη ζωή του ένός και του άλλου... Τελικά είναι μεγάλο χάρισμα η άσκηση του ανθρώπου στη σιωπή, κι αυτό το διδάσκεσαι διαβάζοντας τέτοια κείμενα. Ενας απο τους ήρωες συμβουλεύει "να καλλιεργείτε με τα πεινότητα τη σιωπή, να την περιποιείστε κι αυτή θα σας ανταμείβει πάντα με γλυκούς καρπούς, θα σας αποκαλύπτει το συνομιλητή σας".
Διατρέχει ένα μεγάλο μέρος της ιστορίας, κι ένα μέρος της Ευρώπης το βιβλίο της Μάρως Δούκα που ακολουθεί τους ήρωες διάσπαρτους με ζωές χαμένες, είτε καλά στημένες σε διάφορα σημεία, μα κυρίως με νοσταλγία για το παρελθόν και τον τόπο που τους γέννησε κάποτε. Ξεκινάει τώρα και φτάνει πίσω, αρκετά πίσω. Το Μάη του 1919 έφευγε ο Μουσταφά Κεμάλ για την Ανατολία και τον ίδιο ακριβώς μήνα αποβιβαζόταν ο ελληνικός στρατός στο Παρίσι του Λεβάντε,όπως λέγαν τότε τη Σμύρνη. Το Πέρα θα γινόταν το άντρο της ακολασίας υπο τους ήχους του φοξ-τροτ και του τσάρλεστον. Ωραία εικόνα! Βρετανοί αξιωματικοί, κουρελήδες Λευκορώσοι πρόσφυγες, ξεπεσμένοι ευγενείς, χαρτοπαίχτες, δήθεν αριστοκράτες, σερβιτόρες, πόρνες και δούκισσες. Τι κοινωνία πολυπολιτισμική!
Κι απο την άλλη, η υψηλή πολιτική (High Politics το λέμε στη διπλωματική γλώσσα), η Συνθήκη των Σεβρών και τα διάφορα δράματα που παίχτηκαν στην Πόλη των παραμυθιών, την Πόλη του μαρμαρωμένου βασιλιά, που παρέμεινε για τους έλληνες ένα άπιαστο όνειρο, που για όλους τους άλλους ευρωπαίους όμως ήταν απλώς μια δικαιολογία, μια αφορμή για κάλυψη, αφού ήδη οι σχέσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τη Δύση είχαν διαρριχθεί.
Πολλά δεν μπορείς να εξηγήσεις όταν σκέφτεσαι τις πτυχές της Ιστορίας. Κυλούσε άραγε πράγματι αίμα ελληνικό στις φλέβες του σουλτάνου Ιμπραϊμ που ξεκίνησε την εκστρατία για την Κρήτη; Η Βαλιντέ Σουλτάνα, η μάνα του, η περίφημη Κοσέμ, ήταν άραγε κόρη Έλληνα παπά απο την Τήνο; Σαν την Ειρήνη την Αθηναία την Αυτοκράτειρα στο Βυζάντιο; Και τί μ' αυτό; Μήπως στις φλέβες του Μεχμέτ Φατίχ έρρεε αίμα ελληνικό απο την σκλάβα μάνα του, ή μήπως ο Μουσταφά Κεμάλ είχε αίμα ελληνικό; Το έχουμε εμείς οι έλληνες να το παρακάνουμε με κάτι τέτοια είναι η αλήθεια. Αν μπορούσαμε και το Θεο ακόμα, ή το Σατανά, ή όποιον άλλον, θα ήμασταν ικανοί να τον παρουσιάσουμε με ρίζες ελληνικές. Όλοι οι άλλοι, όμως, οι υποδεέστεροι, οι ψεύτες, οι κλέφτες, οι καταπατητές είναι βάρβαροι έτσι δεν είναι;
Σε βάζει κάτω τελικά να τα σκεφτείς όλα αυτά το βιβλίο της Μάρως Δούκα. Καλώς ή κακώς. Και μού ρχεται, ξαφνικά στα αφτιά ένα τραγουδι, "Στο νησί των πειρατών θα ανταμώσουμε λοιπόν, ίδια αθώοι κι ίδια φταίχτες σαν αντικριστοί καθρέφτες...."
Η Μάρω Δούκα έχει επιλέξει έναν ιστορικό καμβά πάνω στον οποίο κέντησε την ιστορία της. Πρόκειται για μια περίοδο εξαιρετικά ενδιαφέρουσα για την ελληνική ιστορία και την ιστορία της Κρήτης και του ελληνισμού. Η ιστορία, όπως όλες οι ιστορίες στην Ελλάδα, έχει αθώους και φταίχτες, έχει ανήξερα θύματα και δύσκολες, ή στημένες καταστάσεις, έχει ανυποψίαστους τυχερούς που γλύτωσαν, αλλά και άτυχους κακομοίρηδες που ξεριζώθηκαν απο τα σπίτια τους, έχει επιχειρηματίες, αστυνόμους, υπονομευτές και απατεώνες, έχει πρόσωπα που όσο και να είναι προϊόν φαντασίας έχουν απόλυτη σχέση με την πραγματικότητα, έχει διαπλεκόμενους και συμφέροντα, ανθρώπους-προϊόντα μετανάστευσης, έτσι τότε, όπως και τώρα. Όλα ίδια. Ή σχεδόν ίδια.
Το "Αθώοι και Φταίχτες" κλείνει μέσα του την Ιστορία των Χανίων μα όχι μόνο. Είναι η ιστορία της Ελλάδας, του κάθε χωριού και πόλης, της κάθε ελληνικής γωνιάς και του κατοίκου της.... Είναι το ίδιο έργο που θα μπορούσε να γυριστεί ταινία και σε άλλες εποχές με άλλα πρόσωπα, με άλλα σκηνικά και κοστούμια. Είναι ένα ταξίδι στο χρόνο. Εχει παντού τέτοιους ήρωες με φιλοδοξίες, όνειρα, συμφέροντα, εμμονές, συναισθήματα δυνατά, που μόνο ο χρόνος και ο τόπος μπορεί να διαχειριστεί. Μόλις το διαβάζεις, θες μετά να σωπάσεις για πολλή ώρα....
Μου ήρθαν έτσι στο μυαλό τα λόγια μιας γιαγιάς χανιώτισσας που έλεγε οτι "χωρίς τη φθορά του σώματός μας και χωρίς το θάνατο, χρόνος δεν υπάρχει. Τον χρόνο τον μετρούμε με τα σημάδια του πάνω μας. Εμεινα κι εγώ σιωπηλή αφού το διάβασα. Σιωπηλή σκεφτόμενη τα εγγόνια και τα δισέγγονά της να λογομαχούν για τις περιουσίες, για όσα χάθηκαν, για όσα κερδήθηκαν, για τη ζωή του ένός και του άλλου... Τελικά είναι μεγάλο χάρισμα η άσκηση του ανθρώπου στη σιωπή, κι αυτό το διδάσκεσαι διαβάζοντας τέτοια κείμενα. Ενας απο τους ήρωες συμβουλεύει "να καλλιεργείτε με τα πεινότητα τη σιωπή, να την περιποιείστε κι αυτή θα σας ανταμείβει πάντα με γλυκούς καρπούς, θα σας αποκαλύπτει το συνομιλητή σας".
Διατρέχει ένα μεγάλο μέρος της ιστορίας, κι ένα μέρος της Ευρώπης το βιβλίο της Μάρως Δούκα που ακολουθεί τους ήρωες διάσπαρτους με ζωές χαμένες, είτε καλά στημένες σε διάφορα σημεία, μα κυρίως με νοσταλγία για το παρελθόν και τον τόπο που τους γέννησε κάποτε. Ξεκινάει τώρα και φτάνει πίσω, αρκετά πίσω. Το Μάη του 1919 έφευγε ο Μουσταφά Κεμάλ για την Ανατολία και τον ίδιο ακριβώς μήνα αποβιβαζόταν ο ελληνικός στρατός στο Παρίσι του Λεβάντε,όπως λέγαν τότε τη Σμύρνη. Το Πέρα θα γινόταν το άντρο της ακολασίας υπο τους ήχους του φοξ-τροτ και του τσάρλεστον. Ωραία εικόνα! Βρετανοί αξιωματικοί, κουρελήδες Λευκορώσοι πρόσφυγες, ξεπεσμένοι ευγενείς, χαρτοπαίχτες, δήθεν αριστοκράτες, σερβιτόρες, πόρνες και δούκισσες. Τι κοινωνία πολυπολιτισμική!
Κι απο την άλλη, η υψηλή πολιτική (High Politics το λέμε στη διπλωματική γλώσσα), η Συνθήκη των Σεβρών και τα διάφορα δράματα που παίχτηκαν στην Πόλη των παραμυθιών, την Πόλη του μαρμαρωμένου βασιλιά, που παρέμεινε για τους έλληνες ένα άπιαστο όνειρο, που για όλους τους άλλους ευρωπαίους όμως ήταν απλώς μια δικαιολογία, μια αφορμή για κάλυψη, αφού ήδη οι σχέσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τη Δύση είχαν διαρριχθεί.
Πολλά δεν μπορείς να εξηγήσεις όταν σκέφτεσαι τις πτυχές της Ιστορίας. Κυλούσε άραγε πράγματι αίμα ελληνικό στις φλέβες του σουλτάνου Ιμπραϊμ που ξεκίνησε την εκστρατία για την Κρήτη; Η Βαλιντέ Σουλτάνα, η μάνα του, η περίφημη Κοσέμ, ήταν άραγε κόρη Έλληνα παπά απο την Τήνο; Σαν την Ειρήνη την Αθηναία την Αυτοκράτειρα στο Βυζάντιο; Και τί μ' αυτό; Μήπως στις φλέβες του Μεχμέτ Φατίχ έρρεε αίμα ελληνικό απο την σκλάβα μάνα του, ή μήπως ο Μουσταφά Κεμάλ είχε αίμα ελληνικό; Το έχουμε εμείς οι έλληνες να το παρακάνουμε με κάτι τέτοια είναι η αλήθεια. Αν μπορούσαμε και το Θεο ακόμα, ή το Σατανά, ή όποιον άλλον, θα ήμασταν ικανοί να τον παρουσιάσουμε με ρίζες ελληνικές. Όλοι οι άλλοι, όμως, οι υποδεέστεροι, οι ψεύτες, οι κλέφτες, οι καταπατητές είναι βάρβαροι έτσι δεν είναι;
Σε βάζει κάτω τελικά να τα σκεφτείς όλα αυτά το βιβλίο της Μάρως Δούκα. Καλώς ή κακώς. Και μού ρχεται, ξαφνικά στα αφτιά ένα τραγουδι, "Στο νησί των πειρατών θα ανταμώσουμε λοιπόν, ίδια αθώοι κι ίδια φταίχτες σαν αντικριστοί καθρέφτες...."
Τετάρτη 24 Ιουλίου 2013
Αίγυπτος στο φως και τη σκόνη
Παραμύθι βγαλμένο απο την ιστορία, είναι το βιβλίο "Ο Συνταγματάρχης και το Παιδί Βασιλιάς" του Ζιλμπέρ Ζινουέ, εγγονού μιας ελληνίδας και γιού μιας γαλλίδας κι ενός αιγύπτιου που γεννήθηκε το 1947 και μεγάλωσε σκαλίζοντας βιβλία και αρχεία...
Ο Ζινουέ τα έχει πει όλα περιγράφοντας την Αίγυπτο που υπήρξε μοναρχία, την Αίγυπτο που έγινε καρικατούρα δημοκρατίας με φτωχές φιμωμένες φωνές, για να μας θυμίζει και σήμερα ακόμη οτι ο δρόμος είναι μακρύς.... Ο συγγραφέας ανατρέχει σε στίχους του Καβάφη και σε περιγραφές του Ντάρελ, όμως οι δυνατές ειναι οι δικές του ενθυμήσεις. Θυμάται τη μητέρα και τη γιαγιά του να κυκλοφορούν στη λεωφόρο Κασρ-ελ-Νιλ με τα μπράτσα γυμνά, ντυμένες με την τελευταία λέξη της παριζιάνικης μόδας κι αναρωτιέται τί συνέβη άραγε και οι κόρες τους κυκοφορούν με καλυμμένο το δέρμα, βασανισμένες απο απαγορεύσεις κι επιβεβλημένες σιωπές...
Το βιβλίο περιγράφει τις ημέρες του συνταγματάρχη Νάσερ, ίσως της πιο συναρπαστικής προσωπικότητας της Αιγύπτου, του μπίγκμπασι όπως τον έλεγε ο λαός, καθώς και του Φαρούκ, του δέκατου βασιλιά της δυναστείας του Μοχάμεντ Αλι, που αν και ανέλαβε απο μικρός το στέμμα, παρέμεινε ένα αιώνιο παιδί-βασιλιάς, ως το τέλος του.... Οι τύχες δύο κόσμων τόσο διαφορετικών διασταυρώθηκαν στη καρδιά της Αιγύπτου και διέγραψαν την πορεία αυτής της χώρας.
Ο Ζινουέ φτιάχνει το πορτραίτο του Γκαμάλ Αμπντελ Νασερ καταγράφοντας με ιστορική ακρίβεια τις συνθήκες της ζωής του, τις σπουδές του, τον χαμό της μητέρας του που τον καθόρισε, την έντονη πολιτική του προσωπικότητα, τις φιλίες του, τις σχέσεις του με τους αμερικάνους, τους ρώσους, ολόκληρο τον αραβικό κόσμο και το όραμά του για τη χώρα του Νείλου.
Για το πορτραίτο του έκπτωτου βασιλιά Φαρούκ δεν χρειάσθηκε φοβερή προσπάθεια, γιατί τα έργα και οι ημέρες του, στο θρόνο της Αιγύπτου, αλλά και μετά τη φυγή του στην Ευρώπη, αναδεικνύουν το κολασμένο και τραχύ πρόσωπο της μοναρχίας. Αρκεί να αναφέρουμε τα λόγια της διάσημης κουτσομπόλας και χρονογράφου της δεκαετίας του 40 Ελσας Μάξγουελ γι αυτόν, στα απομνημονεύματά της: "Μολονότι οι βασιλικοί Οίκοι της Ευρώπης και της Εγγυς Ανατολής έχουν βγάλει έναν σημαντικό αριθμό άχρηστων ανθρώπων, ο Φαρούκ αποτελεί το χειρότερο είδος των υποτιθέμενων αυτών μοναρχών. Με περηφάνεια δηλώνω οτι προκάλεσα την αντιπάθειά του απο την πρώτη στιγμή που τον συνάντησα στη Ντοβίλ το 1950. Σε μια πρόσκληση για δείπνο που μου απηύθυνε του απάντησα: Δεν δειπνώ ούτε με κλόουν, ούτε με χιμπατζήδες, ούτε με γκάνκγκστερ!". Για να σταματήσει την κυκλοφορία του βιβλίου της ο Φαρούκ προσέφυγε στη δικαιοσύνη και γαλλικό δικαστήριο της επέβαλε ποινή. Όμως οι ταπεινώσεις που υπέστη ο έκπτωτος βασιλιάς της Αιγύπτου στην Ευρώπη δεν είχαν τελειωμό κι αυτό ήταν ένα μικρό δείγμα...
"Η φτώχεια αποκλείει και ο πλούτος απομονώνει" λέει σε κάποιο σημείο περιγράφοντας τους δρόμους της Αλεξάνδρειας, λίγο πριν απο το πραξικόπημα του 1952. . Πώς του ήρθε άραγε αυτή η φράση του πολυγραφότατου Ζινουέ ; Ναι, σαν να βλέπει και ο αναγνώστης την εικόνα, οι πασάδες έφυγαν αλλά ο πλούτος απλώς άλλαξε χέρια. Κάτω απο τα έκπληκτα μάτια των παιδιών αστραφτερες Μερτσέντες ανηφορίζουν την παραλιακή. Πολυτελή αμάξια μέσα στη σκόνη όπου όλα ψυχορραγούν, οι κήποι μαραίνονται, και οι φωτογραφίες ακόμη κιτρινίζουν σαν την εικόνα της πραγματικότητας. Το τράμ εξακολουθεί να λειτουργεί, μα τα βαγόνια του είναι ξεχαρβαλωμένα. Οι ενοικιαζόμενες άμαξες έχουν εγκαταλείψει την πλατεία Μοχάμεντ Αλι. Όλα σε διάλυση....
Ο Νάσερ τρεις μήνες μετά το πραξικόπημα δήλωνε στην New York Herald Tribune οτι η Αίγυπτος θα ήθελε να φανεί λογική, όμως οι Βρετανοί "που εδώ και 70 χρόνια υπόσχονται οτι θα φύγουν απο τη χώρα και δεν το κάνουν, δεν κρατούν τις υποσχέσεις τους. Δεν μπορούμε να το ανεχτούμε άλλο. Αν η νέα κυβέρνηση αντιληφθεί οτι παρά τις προσπάθειές μας δεν καταφέραμε να απαλλαγούμε απο την βρετανική κατοχή να είστε σίγουροι οτι οι αρχηγοί της επανάστασης θα αφήσουν τα ηνία της εξουσίας για να υποστηρίξουν το λαό στον αγώνα του ενάντια στους Βρετανούς. Δεν θα είναι επίσημος πόλεμος, αλλά μια πορεία προς το θάνατο. Ένας ανταρτοπόλεμος στη διάρκεια του οποίου θα εκτοξεύονται χειροβομβίδες μεσα στο σκοτάδι και θα σκοτώνουν βρετανούς πολίτες.
Με μαεστρία περιγράφει ο συγγραφέας τις διαπραγματεύσεις με την βρετανική αντιπροσωπεία, την Εθνικοποίηση της Διώρυγας του Ζουέζ που δυσαρέστησε πολλούς, αλλά και τις μαραθώνιες διπλωματικές διαβουλεύσεις για την ανέγερση του φράγματος του Ασουάν με τους αμερικανούς που μπλοφάρισαν, με τους ρώσους που άδραξαν την ευκαιρία αφού συνειδητοποίησαν το "κενό", με την προσέγγιση του Νάσερ προς τις χώρες του κινήματος των Αδεσμεύτων, αλλά και με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα που έπαιξε σημαντικό και ίσως αντιφατικό ρόλο στην ιστορία.
Στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου πια, το 1968 ο Νασερ λυγίζει και καταρρέει. Εχει να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα τις ισραηλινές επιδρομές στο εσωτερικό των εδαφών του, ενώ τα λαϊκά κινήματα τον κατηγορούν για δικτάτορα και ηττοπαθή. Το 1969 λοιπον, στην προσπάθειά του να χρυσώσει ξανά το παράσημό του που έχει θαμπώσει, παραβιάζει την κατάπαυση του πυρός που ίσχυε απο το 67 με ολέθριες συνέπειες για τη χώρα του. Λίγο πριν την καθοριστική καρδιακή προσβολή που υπέστη, ο Νάσερ κατάφερε το 1970 να φέρει γύρω απο το ίδιο τραπέζι κάποιους ηγέτες που κάποτε φαινόταν απίθανο οτι θα μπορέσουν να συναντηθούν: τον παλαιστίνιο Γιασερ Αραφάτ, τον οποίο είχε επικυρήξει ο Βασιλιάς Χουσέιν της Ιορδανίας που ήταν επίσης παρών, τον λίβυο Καντάφι, τον Φειζάλ, τους ηγέτες των εμιράτων.... Ο κυνισμός της πολιτικής σε όλο του το μεγαλείο, περιγραμμένος απο τον Ζιλμπέρ Ζινουέ.
Ο Ζινουέ τα έχει πει όλα περιγράφοντας την Αίγυπτο που υπήρξε μοναρχία, την Αίγυπτο που έγινε καρικατούρα δημοκρατίας με φτωχές φιμωμένες φωνές, για να μας θυμίζει και σήμερα ακόμη οτι ο δρόμος είναι μακρύς.... Ο συγγραφέας ανατρέχει σε στίχους του Καβάφη και σε περιγραφές του Ντάρελ, όμως οι δυνατές ειναι οι δικές του ενθυμήσεις. Θυμάται τη μητέρα και τη γιαγιά του να κυκλοφορούν στη λεωφόρο Κασρ-ελ-Νιλ με τα μπράτσα γυμνά, ντυμένες με την τελευταία λέξη της παριζιάνικης μόδας κι αναρωτιέται τί συνέβη άραγε και οι κόρες τους κυκοφορούν με καλυμμένο το δέρμα, βασανισμένες απο απαγορεύσεις κι επιβεβλημένες σιωπές...
Το βιβλίο περιγράφει τις ημέρες του συνταγματάρχη Νάσερ, ίσως της πιο συναρπαστικής προσωπικότητας της Αιγύπτου, του μπίγκμπασι όπως τον έλεγε ο λαός, καθώς και του Φαρούκ, του δέκατου βασιλιά της δυναστείας του Μοχάμεντ Αλι, που αν και ανέλαβε απο μικρός το στέμμα, παρέμεινε ένα αιώνιο παιδί-βασιλιάς, ως το τέλος του.... Οι τύχες δύο κόσμων τόσο διαφορετικών διασταυρώθηκαν στη καρδιά της Αιγύπτου και διέγραψαν την πορεία αυτής της χώρας.
Ο Ζινουέ φτιάχνει το πορτραίτο του Γκαμάλ Αμπντελ Νασερ καταγράφοντας με ιστορική ακρίβεια τις συνθήκες της ζωής του, τις σπουδές του, τον χαμό της μητέρας του που τον καθόρισε, την έντονη πολιτική του προσωπικότητα, τις φιλίες του, τις σχέσεις του με τους αμερικάνους, τους ρώσους, ολόκληρο τον αραβικό κόσμο και το όραμά του για τη χώρα του Νείλου.
Για το πορτραίτο του έκπτωτου βασιλιά Φαρούκ δεν χρειάσθηκε φοβερή προσπάθεια, γιατί τα έργα και οι ημέρες του, στο θρόνο της Αιγύπτου, αλλά και μετά τη φυγή του στην Ευρώπη, αναδεικνύουν το κολασμένο και τραχύ πρόσωπο της μοναρχίας. Αρκεί να αναφέρουμε τα λόγια της διάσημης κουτσομπόλας και χρονογράφου της δεκαετίας του 40 Ελσας Μάξγουελ γι αυτόν, στα απομνημονεύματά της: "Μολονότι οι βασιλικοί Οίκοι της Ευρώπης και της Εγγυς Ανατολής έχουν βγάλει έναν σημαντικό αριθμό άχρηστων ανθρώπων, ο Φαρούκ αποτελεί το χειρότερο είδος των υποτιθέμενων αυτών μοναρχών. Με περηφάνεια δηλώνω οτι προκάλεσα την αντιπάθειά του απο την πρώτη στιγμή που τον συνάντησα στη Ντοβίλ το 1950. Σε μια πρόσκληση για δείπνο που μου απηύθυνε του απάντησα: Δεν δειπνώ ούτε με κλόουν, ούτε με χιμπατζήδες, ούτε με γκάνκγκστερ!". Για να σταματήσει την κυκλοφορία του βιβλίου της ο Φαρούκ προσέφυγε στη δικαιοσύνη και γαλλικό δικαστήριο της επέβαλε ποινή. Όμως οι ταπεινώσεις που υπέστη ο έκπτωτος βασιλιάς της Αιγύπτου στην Ευρώπη δεν είχαν τελειωμό κι αυτό ήταν ένα μικρό δείγμα...
"Η φτώχεια αποκλείει και ο πλούτος απομονώνει" λέει σε κάποιο σημείο περιγράφοντας τους δρόμους της Αλεξάνδρειας, λίγο πριν απο το πραξικόπημα του 1952. . Πώς του ήρθε άραγε αυτή η φράση του πολυγραφότατου Ζινουέ ; Ναι, σαν να βλέπει και ο αναγνώστης την εικόνα, οι πασάδες έφυγαν αλλά ο πλούτος απλώς άλλαξε χέρια. Κάτω απο τα έκπληκτα μάτια των παιδιών αστραφτερες Μερτσέντες ανηφορίζουν την παραλιακή. Πολυτελή αμάξια μέσα στη σκόνη όπου όλα ψυχορραγούν, οι κήποι μαραίνονται, και οι φωτογραφίες ακόμη κιτρινίζουν σαν την εικόνα της πραγματικότητας. Το τράμ εξακολουθεί να λειτουργεί, μα τα βαγόνια του είναι ξεχαρβαλωμένα. Οι ενοικιαζόμενες άμαξες έχουν εγκαταλείψει την πλατεία Μοχάμεντ Αλι. Όλα σε διάλυση....
Ο Νάσερ τρεις μήνες μετά το πραξικόπημα δήλωνε στην New York Herald Tribune οτι η Αίγυπτος θα ήθελε να φανεί λογική, όμως οι Βρετανοί "που εδώ και 70 χρόνια υπόσχονται οτι θα φύγουν απο τη χώρα και δεν το κάνουν, δεν κρατούν τις υποσχέσεις τους. Δεν μπορούμε να το ανεχτούμε άλλο. Αν η νέα κυβέρνηση αντιληφθεί οτι παρά τις προσπάθειές μας δεν καταφέραμε να απαλλαγούμε απο την βρετανική κατοχή να είστε σίγουροι οτι οι αρχηγοί της επανάστασης θα αφήσουν τα ηνία της εξουσίας για να υποστηρίξουν το λαό στον αγώνα του ενάντια στους Βρετανούς. Δεν θα είναι επίσημος πόλεμος, αλλά μια πορεία προς το θάνατο. Ένας ανταρτοπόλεμος στη διάρκεια του οποίου θα εκτοξεύονται χειροβομβίδες μεσα στο σκοτάδι και θα σκοτώνουν βρετανούς πολίτες.
Με μαεστρία περιγράφει ο συγγραφέας τις διαπραγματεύσεις με την βρετανική αντιπροσωπεία, την Εθνικοποίηση της Διώρυγας του Ζουέζ που δυσαρέστησε πολλούς, αλλά και τις μαραθώνιες διπλωματικές διαβουλεύσεις για την ανέγερση του φράγματος του Ασουάν με τους αμερικανούς που μπλοφάρισαν, με τους ρώσους που άδραξαν την ευκαιρία αφού συνειδητοποίησαν το "κενό", με την προσέγγιση του Νάσερ προς τις χώρες του κινήματος των Αδεσμεύτων, αλλά και με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα που έπαιξε σημαντικό και ίσως αντιφατικό ρόλο στην ιστορία.
Στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου πια, το 1968 ο Νασερ λυγίζει και καταρρέει. Εχει να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα τις ισραηλινές επιδρομές στο εσωτερικό των εδαφών του, ενώ τα λαϊκά κινήματα τον κατηγορούν για δικτάτορα και ηττοπαθή. Το 1969 λοιπον, στην προσπάθειά του να χρυσώσει ξανά το παράσημό του που έχει θαμπώσει, παραβιάζει την κατάπαυση του πυρός που ίσχυε απο το 67 με ολέθριες συνέπειες για τη χώρα του. Λίγο πριν την καθοριστική καρδιακή προσβολή που υπέστη, ο Νάσερ κατάφερε το 1970 να φέρει γύρω απο το ίδιο τραπέζι κάποιους ηγέτες που κάποτε φαινόταν απίθανο οτι θα μπορέσουν να συναντηθούν: τον παλαιστίνιο Γιασερ Αραφάτ, τον οποίο είχε επικυρήξει ο Βασιλιάς Χουσέιν της Ιορδανίας που ήταν επίσης παρών, τον λίβυο Καντάφι, τον Φειζάλ, τους ηγέτες των εμιράτων.... Ο κυνισμός της πολιτικής σε όλο του το μεγαλείο, περιγραμμένος απο τον Ζιλμπέρ Ζινουέ.
Τετάρτη 26 Ιουνίου 2013
Ανάγκη για "πολιτιστικό συσίτιο"
Αφορμή για σκέψεις, μου έδωσε η πρόσφατη εκδήλωση στο Ηρώδειο, με τη βράβευση εκείνων που κατάφεραν να βγάλουν απο τη λησμονιά και τη φθορά του χρόνου, μνημεία απο κάθε γωνιά της Ευρώπης, που συντηρήθηκαν και αναδείχθηκαν με τρόπο παραδειγματικό.
Τώρα που οι τελετές και οι φανφάρες τέλειωσαν, σκέφτεται κανείς, τί σημαίνει για το μέλλον, να συντηρείς το παρελθόν. Πολλά σημαίνει, μα για πολλούς αυτά είναι πολυτέλειες και ψιλά γράμματα, γιατί η καθημερινότητα είναι σκληρή και άτεγκτη και τρώει την ψυχή των ανθρώπων της πόλης. Μα δεν θα μπορούσε ο πολιτισμός να λειτουργήσει ως ίαση άραγε σήμερα; Αναρωτιέμαι πόσο καλύτερη θα ήταν η ζωή όλων αν το περιβάλλον ήταν πιο φιλικό. Πιο παρήγορο. Πιο ζεστό. Και μιας και τώρα διαθέτουμε και υπουργό Πολιτισμού, ας το σκεφθεί κι εκείνος...
Ενας τρόπος υπάρχει για να μη χαθεί η ψυχή της πόλης: Να μετατραπούν τα πολιτιστικά ιδρύματα, σε χώρους καθημερινότητας.. Να πάψουν τα μουσεία να είναι ταυτισμένα με το παλιό, με αυτό που φεύγει απο τη ζωή, που πεθαίνει. Με λίγα λόγια να μην περιορίζονται μόνον στην μέχρι σήμερα λειτουργία τους γύρω απο τον εκθεσιακό τους ρόλο, αλλά να ανοίξουν μια διάπλατη αγκαλιά προς την κοινωνία που δοκιμάζεται καθημερινά σε όλα τα επίπεδα.
Είναι εξίσου σημαντικό, για παράδειγμα, αυτό που κάποια μουσεία έχουν ήδη ξεκινήσει, να προσφέρουν δωρεάν (ή όχι;) δραστηριότητες για παιδιά σε ώρες που οι γονείς εργάζονται. Ή να δίνουν βήμα έκφρασης σε ηλικιωμένους που αναζητούν ευκαιρίες έκφρασης. Το να περιμένουν να περάσει απ 'εξω ο καταβεβλημένος απο τη ζέστη τουρίστας, που αναζητεί λίγη δροσιά καθώς τελειώνει το νεράκι στο πλαστικό μπουκάλι που κουβαλάει μαζί του, μάλλον δεν είναι λόγος ύπαρξης ενός χώρου πολιτισμού.
Αν τα πολιτιστικά ιδρύματα δεν καταφέρουν να γίνουν απαραίτητα στην καθημερινότητα των ανθρώπων, αν δεν προσφέρουν στον πάγκο της Αθήνας το δικό τους "πολιτιστικό συσίτιο" ώστε οι ίδιοι όλοι μας εμείς να τα πιστέψουμε και να τα υποστηρίξουμε, τότε δεν προσφέρουν στην Ελλάδα της κρίσης. Ο ρόλος τους άλλαξε. Όλα άλλαξαν. Ετσι κι αλλιώς οι κρατικές επιδοτήσεις μειώθηκαν, οι χορηγίες εξαφανίσθηκαν και σε λίγο, και οι υπάλληλοι θα είναι ..... είδος προς εξαφάνιση...
Αφού πια τίποτε δεν λειτουργεί όπως πριν, τότε και οι χώροι πολιτισμού πρέπει να αλλάξουν λειτουργία. Θα πρέπει να ανοίξουν προς την ίδια τη ζωή. Να εξυπηρετούν τον επισκέπτη, με ό,τι σημαίνει αυτό. Ας είναι ευγενικοί και καταδεκτικοί. Ας επικοινωνούν μαζί μας μέσω facebook η twitter. Ας ανοίγουν βραδάκια στο κάτω-κάτω της γραφής, μιας και η βόλτα της νεολαίας σήμερα δεν περιλαμβάνει πλέον -για λόγους οικονομικούς- πάντα τρελές διασκεδάσεις και ποτά μέχρι πρωίας. Έτσι κάνει κανείς όταν βρίσκεται σε κρίση. Αναζητεί λύσεις.
Τώρα που οι τελετές και οι φανφάρες τέλειωσαν, σκέφτεται κανείς, τί σημαίνει για το μέλλον, να συντηρείς το παρελθόν. Πολλά σημαίνει, μα για πολλούς αυτά είναι πολυτέλειες και ψιλά γράμματα, γιατί η καθημερινότητα είναι σκληρή και άτεγκτη και τρώει την ψυχή των ανθρώπων της πόλης. Μα δεν θα μπορούσε ο πολιτισμός να λειτουργήσει ως ίαση άραγε σήμερα; Αναρωτιέμαι πόσο καλύτερη θα ήταν η ζωή όλων αν το περιβάλλον ήταν πιο φιλικό. Πιο παρήγορο. Πιο ζεστό. Και μιας και τώρα διαθέτουμε και υπουργό Πολιτισμού, ας το σκεφθεί κι εκείνος...
Ενας τρόπος υπάρχει για να μη χαθεί η ψυχή της πόλης: Να μετατραπούν τα πολιτιστικά ιδρύματα, σε χώρους καθημερινότητας.. Να πάψουν τα μουσεία να είναι ταυτισμένα με το παλιό, με αυτό που φεύγει απο τη ζωή, που πεθαίνει. Με λίγα λόγια να μην περιορίζονται μόνον στην μέχρι σήμερα λειτουργία τους γύρω απο τον εκθεσιακό τους ρόλο, αλλά να ανοίξουν μια διάπλατη αγκαλιά προς την κοινωνία που δοκιμάζεται καθημερινά σε όλα τα επίπεδα.
Είναι εξίσου σημαντικό, για παράδειγμα, αυτό που κάποια μουσεία έχουν ήδη ξεκινήσει, να προσφέρουν δωρεάν (ή όχι;) δραστηριότητες για παιδιά σε ώρες που οι γονείς εργάζονται. Ή να δίνουν βήμα έκφρασης σε ηλικιωμένους που αναζητούν ευκαιρίες έκφρασης. Το να περιμένουν να περάσει απ 'εξω ο καταβεβλημένος απο τη ζέστη τουρίστας, που αναζητεί λίγη δροσιά καθώς τελειώνει το νεράκι στο πλαστικό μπουκάλι που κουβαλάει μαζί του, μάλλον δεν είναι λόγος ύπαρξης ενός χώρου πολιτισμού.
Αν τα πολιτιστικά ιδρύματα δεν καταφέρουν να γίνουν απαραίτητα στην καθημερινότητα των ανθρώπων, αν δεν προσφέρουν στον πάγκο της Αθήνας το δικό τους "πολιτιστικό συσίτιο" ώστε οι ίδιοι όλοι μας εμείς να τα πιστέψουμε και να τα υποστηρίξουμε, τότε δεν προσφέρουν στην Ελλάδα της κρίσης. Ο ρόλος τους άλλαξε. Όλα άλλαξαν. Ετσι κι αλλιώς οι κρατικές επιδοτήσεις μειώθηκαν, οι χορηγίες εξαφανίσθηκαν και σε λίγο, και οι υπάλληλοι θα είναι ..... είδος προς εξαφάνιση...
Αφού πια τίποτε δεν λειτουργεί όπως πριν, τότε και οι χώροι πολιτισμού πρέπει να αλλάξουν λειτουργία. Θα πρέπει να ανοίξουν προς την ίδια τη ζωή. Να εξυπηρετούν τον επισκέπτη, με ό,τι σημαίνει αυτό. Ας είναι ευγενικοί και καταδεκτικοί. Ας επικοινωνούν μαζί μας μέσω facebook η twitter. Ας ανοίγουν βραδάκια στο κάτω-κάτω της γραφής, μιας και η βόλτα της νεολαίας σήμερα δεν περιλαμβάνει πλέον -για λόγους οικονομικούς- πάντα τρελές διασκεδάσεις και ποτά μέχρι πρωίας. Έτσι κάνει κανείς όταν βρίσκεται σε κρίση. Αναζητεί λύσεις.
Κυριακή 9 Ιουνίου 2013
Europa Nostra. Κληρονομιά και νεο αίμα
Δεν είναι ένα απλό πολιτιστικό event αυτό που διοργανώνεται στο Ηρώδειο την Κυριακή 16 Ιουνίου. Είναι μια διπλή βράβευση που τιμά την ιστορική κληρονομιά, αλλά και ταυτόχρονα ενθαρρύνει το "νέο αίμα" να δουλέψει για τη διατήρηση μιας περιουσίας ανυπολόγιστης αξίας, που -ακόμα τουλάχιστον- ανήκει στους Έλληνες.
Αυτό μαρτυρά η πρόσκληση σε παιδιά-μαθητές, του Πειραματικού Μουσικού Σχολείου Παλλήνης, να παίξουν μουσική απο τη σκηνή του Ηρωδείου πλάι στον Πλάθιντο Ντομίνγκο, τη Μαρία Φαραντούρη, τον Αλκίνοο Ιωαννίδη, το Διονύση Σαββόπουλο και άλλους καλλιτέχνες, για ένα σκοπό που στέκεται μακριά απο τη μίζερη πραγματικότητα. Έτσι επιβεβαιώνεται η ρήση "το Μέσον είναι το Μήνυμα" με τον καλύτερο δυνατό τρόπο....
Η εκδήλωση που έχει τίτλο "Ανθρωπος και Φύσις. Από τον Όμηρο στον Ελύτη" σκηνοθετείται απο την Λυδία Κονιόρδου και θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του επετειακού συνεδρίου της Europa Nostra (13-16 Ιουνίου)
με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και σε συνδιοργάνωση με την
Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού και θα την παρακολουθήσουν, η Επίτροπος Εκπαίδευσης, Πολιτισμού, Πολυγλωσσίας και Νεολαίας, Ανδρούλα Βασιλείου καθώς και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας.
Στην τελετή απονομής των Βραβείων Ευρωπαϊκής Πολιτισμικής Κληρονομιάς 2013, θα τιμηθεί (στην κατηγορία Συντήρηση) το κεντρικό κτίριο των Προπυλαίων της Ακρόπολης, αλλά και η Επιτροπή Συντήρησης Μνημείων Ακροπόλεως με το Βραβείο Συνολικής Προσφοράς.
Δεν είναι η πρώτη φορά που μαθητές Μουσικών Σχολείων συμμετέχουν σε μια τέτοια διοργάνωση και είναι σίγουρο οτι καμμιά άλλη εκπροσώπηση δεν θα ήταν πιο ουσιαστική και πιο εύστοχη, απο παιδιά 14-17 ετών που με τις νότες τους μπορούν να δείξουν οτι το αύριο δεν μπορεί να είναι τόσο μαύρο....
Καλό θα είναι οι κυβερνώντες μας να το σκεφτούν διπλά και τριπλά, και να μην αφήνουν αυτά τα ιδιαίτερα σχολεία στην τύχη τους, γιατί είναι πολύτιμες κυψέλες ανθρώπινου δυναμικού, πολλά υποσχόμενου για το μέλλον της χώρας...
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)

.jpg)








