Περί Μνήμης...

 Κανένας απο τους εύπορους έλληνες σε εκείνο τον τόπο δεν είχε σκεφτεί οτι θα ερχόταν μια μέρα ο τρόμος της καταστροφής και της ερήμωσης.  Ποτέ δεν μπορείς να το προβλέψεις τόσο κακό. Οταν όλα είναι καλά τριγύρω, όταν η ευημερία είναι καθεστώς, το μυαλό δεν πάει στην πιθανότητα της συντριβής.....

Αυτός ο τίτλος "Ανοξείδωτη μνήμη" με προκαλούσε εδώ και καιρό.  Σα να μου έξυνε μια χορδή, χαλαρωμένη απο την απραξία, που όμως με προσμονή ανέμενε την ώρα της εγρήγορσης.  

Το βιβλίο της  Πολύμνιας Κοσσόρα είναι μια προσωπική ιστορία που περιγράφει το οδοιπορικό μας οικογένειας που ξεσηκώνεται απο το πάτριο Ναζλί για να συρθεί στα μονοπάτια της Ανατολίας, στα τάγματα εργασίας, σε ατέλειωτες πεζοπορίες ρακένδυτων και τελικά, σε μια περιπέτεια που την οδηγεί σε μια ζωή χωρίς αξία.  Το δίχτυ της αγάπης και της ανθρωπιάς τους σώζει, σαν απο μηχανής θεός και μετά απο μεγάλο σιδηροδρομικό ταξίδι, η οικογένεια καταλήγει στην καμένη Σμύρνη.

Τα αποκαϊδια της ιστορίας και τα ίχνη του διωγμού της σφαγής είναι η εικόνα που αντικρύζουν στις περιπλανήσεις τους.  Προσφυγιά στη νέα πατρίδα, μαζική ταπείνωση, άγνωστος τόπος και αβέβαια βήματα προς το μέλλον καθώς το όνειρο για μόρφωση και για ανοιχτούς ορίζοντες συρρικνώνεται και χάνεται μπροστά στην ανάγκη για μεροκάματο.  Μια ματαιωμένη εφηβεία που βιάζεται λόγω των συνθηκών να ενηλικιωθεί.

Ευτυχώς όμως, υπάρχει η αγάπη, καταλύτης για όλα.  Κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας είναι ο Αρίστος.  Ενας πραγματικός ήρωας που απο παιδί γίνεται άντρας με γρήγορο ρυθμό, πολύ γρήγορο γιατί αναγκαστικά τον πιέζουν οι  μέρες και οι νύχτες της ζωής του. Ο αναγνώστης έχει την εντύπωση οτι μεγαλώνει μαζί του.  Ανακαλύπτει σιγά σιγά το χαρακτήρα του, τον γνωρίζει παιδί και στη συνέχεια τον ξέρει άντρα.  

Ο Αρίστος χτίζει την επιβίωση τη δική του και των άλλων με τα υλικά που έχει μέσα του.  Αντλεί δύναμη απο τον πλούσιο σε συναισθήματα κόσμο του, σφίγγει τα δόντια και προχωρεί. Μέσα απο τη ματαίωση και την ταλαιπωρία, τη δική του και των τόσων άλλων γύρω του, κρατάει ψηλά το κουράγιο και την υπερηφάνεια του.Αναζητεί , γιατί όχι, και τον έρωτα και προχωρεί για να χτίσει στέρεα την ευτυχία, να βγάλει κάτι όρθιο απο τα συντρίμμα γύρω του.  

Ο Αρίστος είναι ένας τυπικός έλληνας. Απο αυτούς που ανέσυραν τις ζωές τους απο τα συντρίμμια και τα αποκαϊδια της καταστροφής, απο αυτούς που δεν το έβαλαν κάτω.  Κι επειδή η ιστορία είναι  αληθινή, ας είναι οδηγός μας για το σήμερα που η συντριβή δεν ήρθε απο μια πυρκαγιά, ή έναν συνωστισμό σε ένα λιμάνι......

Alarme! reveillez-vous !

Σε καιρούς χαλεπούς, δεν περνά απαρατήρητο το διαφορετικό, το κάτι που πετάει μια σπίθα δημιουργίας, το κάτι που σε πάει ένα βήμα πιο μπροστά, το κάτι που σε σηκώνει απο τον καναπέ, γι αυτό και κάποιες θεατρικές ομάδες ανοίγουν πανιά για το εξωτερικό.

Για όσους πρόλαβαν (ή προλαβαίνουν για λίγο ακόμη) την παράσταση ALARME στο θέατρο ΑΤΤΙΣ, δεν αποτελεί έκπληξη, ούτε και  είναι τυχαιο το γεγονός οτι ο Θόδωρος Τερζόπουλος θα την ταξιδέψει στην Ευρώπη.   Η Σοφία Χιλλ και η Αγλαϊα Παππά προσφέρουν στον υποψιασμένο θεατή το απόλυτο θέαμα.  Παρουσιάζουν στο κοινό τους, τη σχέση δύο γυναικών, της Βασίλισσας Ελισάβετ και της Μαριας Στιούαρτ, με όλες τις μεταπτώσεις και τα σκαμπανεβάσματά της,  χρησιμοποιώντας όλα τα μέσα.....  το κορμί,  τα μάτια,  το ύφος,  τη φωνή, το γέλιο, το κλάμα,  την αναπνοή,  το ρυθμό τους,  τα χέρια,  την ανάσα τους.....

Οι ώρες επίπονης δουλειάς που σίγουρα απαιτούσε αυτό το αποτέλεσμα σίγουρα ήταν αμέτρητες.   Δεν επιτυγχάνεται τέτοιος συγχρονισμός, τέτοια ακρίβεια και τέτοια συγκέντρωση ενέργειας διαφορετικά. Χαίρομαι που το πρόλαβα, έστω και αυτές τις τελευταίες εβδομάδες στην Αθήνα.

Ομως δεν είναι η μόνη θεατρική παράσταση που "εξάγεται".  Ηδη , η ομάδα Blitz, αλλά και η Pequod συνεχίζουν να κάνουν βηματάκια εκτός ελληνικών συνόρων, αφού έτσι κι αλλιώς δεν βρίσκουν πια οικονομική στήριξη στην Ελλάδα.  Η Pequod μεταφέρει την επιτυχία που έκανε με το "Διπλό Βιβλίο" του Δημήτρη Χατζή, στο γαλλικό (Μασσαλία) αλλά και στο γερμανικό κοινό, που διόλου δεν μένει αδιάφορο στις περιπέτειες που πέρασε ένας έλληνας μετανάστης στη χώρα τους, εργαζόμενος για γνωστή βιομηχανία.....

Οι Devised Theatre που ανέβασαν  το "Late Night" στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, πρόκειται να το μεταφέρουν λίγο αργότερα στο φεστιβάλ της Bordeaux στη Γαλλία.  Αυτοί βέβαια δεν μεταφέρουν τις μέρες της κρίσης, ούτε και νοσταλγούν τις εποχές της ευημερίας.  Ομως προβληματίζονται, αντιδρούν, ξεσηκώνονται, γιατί δεν ανέχονται την προσωπική ή την κοινωνική καταστροφή.

Είναι η Ελλάδα.  Είναι οι έλληνες που είναι ανήσυχοι μπροστά σε όλον αυτόν τον βομβαρδισμό.  Είναι όσοι δεν κοιμούνται, ή δεν αποκοιμούνται ήσυχοι στον καναπέ τους....

Ο παπαγάλος του Gustave Flaubert

Ένας παθιασμένος αναγνώστης είναι ο αφηγητής στο βιβλίο του Τζουλιαν Μπαρνς «Ο παπαγάλος του Φλωμπέρ», ίσως γι αυτό με καθήλωσε, αν και δεν θα πρέπει να υποβαθμίσω τα εξαιρετικά αφηγηματικά τεχνάσματα που έχουν στόχο να φιλοτεχνήσουν το πορτραίτο ενός τόσο μεγάλου μυθιστοριογράφου, του Γουσταύου Φλωμπέρ

Ο Τζεφρι Μπρέιθγουέιτ είναι άγγλος, συνταξιούχος γιατρός, ο οποίος έχασε πρόσφατα τη γυναίκα του. Ρίχνεται μετά μανίας στο διάβασμα και την έρευνα. Είναι μελετητής του Φλωμπέρ, μάλιστα πολλές φορές αναζητά μανιωδώς λεπτομέρειες φαινομενικά επουσιώδεις για τη ζωή του. Μας τις σερβίρει αριστοτεχνικά, περνώντας από την πρωτοπρόσωπη στην τριτοπρόσωπη αφήγηση, σαν να παίζει θέατρο για δύο πρόσωπα μπροστά σε έναν καθρέφτη. 

Ο Μπαρνς γοητεύει με αυτό το είδος της γραφής και βάζει τον αφηγητή του σχεδόν σε ρόλο πρωταγωνιστή, αφού την ώρα που αφηγείται τη βιογραφία του Φλωμπέρ, ο ίδιος ο κύριος Μπρέιθγουέιτ, αναμετριέται κι εκείνος με τη δική του αυτοβιογραφία, την κεντάει, παραθέτει ένα-ένα τα στοιχεία αφού τα ψαρεύει μέσα του και τελικά φτιάχνει έναν παράλληλο καμβά, με ένα έργο εξίσου ενδιαφέρον με το πρώτο…. 

Ο 65χρονος Μπαρνς ήταν τρεις φορές υποψήφιος για το βραβείο BOOKER μέχρι τελικά να το κατακτήσει πέρυσι, με το 150 σελίδων The Sense of an Ending, στα ελληνικά ΕΝΑ ΚΑΠΟΙΟ ΤΕΛΟΣ. Τότε, κατά την απονομή του βραβείου στην επίσημη τελετή στο Γκίλντχολ του Λονδίνου, δήλωσε «ανακουφισμένος και ενθουσιασμένος» για το βραβείο. 

Ευχαρίστησε επιτροπή και χορηγούς και είπε για το έργο του το οποίο καταγράφει τις αναμνήσεις ενός μεσήλικου άνδρα από τα φοιτητικά του χρόνια : «όσοι από εσάς έχετε δει το βιβλίο - πέραν των όσων πιστεύετε για το περιεχόμενό του - μάλλον θα συμφωνείτε ότι είναι ένα όμορφο αντικείμενο» συμπλήρωσε μάλιστα ότι «το βιβλίο ως αντικείμενο, αν θέλει να επιβιώσει απέναντι στο ηλεκτρονικό βιβλίο, πρέπει να μοιάζει με κάτι που αξίζει κάποιος να αγοράσει και να διατηρήσει».

Ο μύθος της αμετροεπούς Αράχνης

Παλιά, πολύ παλιά, πριν απο τους αρχαίους καιρούς ζούσε μια αρχοντοπούλα όμορφη που την έλεγαν Αράχνη. Η Αράχνη γνώριζε πολύ καλά την τέχνη του αργαλειού και τα υπέροχα υφαντά της δεν τα έφτανε καμμιά απο τις φιλενάδες της στον τόπο της.

Η όμορφη Αράχνη καυχιόταν οτι ήξερε να υφαίνει καλύτερα ακόμα κι απο την Θεά Αθηνά. Κάποτε έφτασε να ζητήσει απο τη Θεά Αθηνά, να παραβγούν η μιά την άλλη, για να δουν ποιά θα φτιάξει το ομορφότερο υφαντό. Θα τα βάλεις με μια Θεά; της έλεγαν οι φίλες της. Κι εκείνη αγέρωχη με αυτοπεποίθηση τους έλεγε οτι θα τη νικήσει, γιατί τα δικά της έργα ήταν τα καλύτερα. Η Αθηνά δέχθηκε κι άρχισαν να υφαίνουν. Ύφαινε η Αθηνά και πάνω στο υφαντό της έφτιαχνε την πάλη της με τον Ποσειδώνα, πάνω στην Ακρόπολη, για την Αθήνα. Ύφαινε και η Αράχνη κι έφτιαχνε τα καμώματα του Δία και όλων των θεών του Ολύμπου. Η Αθηνά θύμωσε που μια θνητή, όχι μόνο τόλμησε να τα βάλει μαζί της, αλλά ειρωνευόταν και τους θεούς.

Ετσι αποφάσισε να την μεταμορφώσει σε έντομο και την καταράστηκε όλες τις μέρες της ζωής της, να κρέμεται ανάποδα και να κάνει πάντοτε αυτό που πολύ καλά γνωρίζει. Να υφαίνει τον ιστό της....

ΒΙΟΛΕΤΑ, όπως "Πορτογαλία" και όπως "Ελλάδα"

Η λογοτεχνία απο την χώρα των Φάντος, πάντοτε με μάγευε. Με μαγεύει ο Σαραμάγκου, ο Πίρες, ο Αντούνες, αλλά ίσως είναι και το γεγονός οτι η Πορτογαλία έχει να δείξει πολλά κοινά με την Ελλάδα.  Όχι δυστυχώς ιδιαίτερα ευχάριστα.   Με μάγεψε πάντως και η Dulce Maria Cardoso, με την αριστοτεχνική πρωτοτυπία της στο κτίσιμο των χαρακτήρων και το "ΒΙΟΛΕΤΑ, ή ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ ΕΞ ΑΚΟΗΣ".   

Με ένα μυθιστόρημα - αλληγορία για την Πορτογαλία, ένα εγκώμιο για την ομορφιά της ασχήμιας, ένα αφηγηματικό επίτευγμα όπου η ηρωίδα, θα μπορούσε  κάλιστα να αναπαριστά και τη χώρα της, η "Βιολέτα" της Καρντόζο έλαβε το Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας το 2009.

Πρόκειται για μια υπερβολικά χοντρή περσόνα, μια γόνο αστικής οικογένειας που απο τα μικρά της χρόνια έκανε έρωτα σε κάθε ευκαιρία, με όλα τα αγόρια της γειτονιάς.  Μεγαλώνοντας αναζητούσε την ηδονή στις αγκαλιές περαστικών και φορτηγατζήδων στα πάρκινγκ των εθνικών οδών.  Η βιολέτα πάντοτε αδιαφορούσε για τα χλευαστικά σχόλια της γειτονιάς, της έλλειψη συναισθημάτων και τρυφερότητας απο τους εφήμερους ερωτικούς της συντρόφους, τις ύβρεις και την απότομη συμπεριφορά τους.  Το κίνητρό της ήταν η προσφορά έρωτα προς ευτυχία των άλλων.  Ο θάνατος την βρήκε σε ένα χωράφι και το βιβλίο είναι μια ματιά στη ζωή της που πέρασε κι έφυγε.

Ψέματα και αλήθειες απο την οικογενειακή της ζωή, εμμονές των γονέων, ρατσιστικές αντιλήψεις, καταγγελίες κατά του πατέρα μετά την Επανάσταση των Γαρυφάλων, όλα τα στοχεία συνθέτουν την εικόνα  της πτώσης της παλαιάς αστικής τάξης και την άνοδο μιας  μεταμοντέρνας εικόνας της κοινωνικής και οικονομικής ζωής, όπου θριαμβεύουν η ανεργία, ο μίζερος καταναλωτισμός, η εξαθλίωση των πενιχρών εισοδημάτων. Τόσα κοινά. Τόσα ίδια..... Απο τις εκδ.ΝΗΣΟΣ, σε μετάφραση Μαρίας Παπαδήμα